Polietilen mikroklastikler yağlı karaciğer hastalığına katkıda bulunabilir

Texas A&M Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Biomedikal Bilimler Koleji (VMBS) araştırmacıları, dünyada en yaygın kullanılan plastiklerden biri olan polietilenin olası bir sağlık riski taşıdığını tespit etti. Bulgulara göre, polietilen mikroklastikleri özellikle sağlıksız bir diyetle birlikte alındığında yağlı karaciğer hastalığına katkıda bulunabilir.

Polietilen, dünya plastik üretiminin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Gıda ambalajları, saklama kapları, plastik paketlemeler ve içecek kutularının iç yüzeylerini oluşturacak şekilde günlük hayatta sık kullanılan pek çok üründe yer alıyor. Buna rağmen bilim insanları, diğer mikroklastik türlere kıyasla polietilenin karaciğere etkileri konusunda nispeten az çalışma yapmış.

“Polietilen’in karaciğer sağlığı üzerindeki etkilerini gerçekten inceleyen çalışmalar yok ve bu en yaygın üretilen plastik,” dedi VMBS’lerin Veteriner Fizyoloji ve Farmakoloji Bölümü Doçenti Dr. Adi Joshi. “Şimdi bildiğimiz şey, bu mikroklastiklerin, özellikle polietilenin, karaciğerimizin doğal savunma ve onarım mekanizmalarını etkilemesi.”

Karaciğere zarar veren yaygın bir plastik

Polietilen’in olası sağlık etkilerini araştırmak için Joshi ve arkadaşları, bu yaygın plastiğe maruz kalmanın yağlı karaciğer hastalığını teşvik edip etmeyeceğini inceledi. Bu durum, karaciğer hücrelerinin içinde aşırı yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Amerikan Karaciğer Vakfı’na göre dünya çapında yaklaşık yüzde 25’ini etkileyen bu hastalık küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturuyor.

Araştırmacılar, polietilen maruz kalmasının diyetin ek etkisi olmadan da yağlı karaciğer hastalığı göstergelerini artırdığını keşfetti. Plastik; yüksek yağ, fruktoz ve kolesterol içeren bir diyetle birleştirildiğinde ise karaciğer hastalığının belirtileri daha ciddi hale geldi.

Bu bulgular, çevresel kirleticilere maruz kalma ve zayıf beslenme alışkanlıklarının birbirinin zararlı etkilerini güçlendirebileceğini, potansiyel olarak karaciğer hasarını kötüleştirebileceğini işaret ediyor.

“Daha çok burger ve kola gibi gıdaları içeren Batı tarzı bir diyete sahip olanların, aynı zamanda polietilenlere maruz kalırsa yağlı karaciğer hastalığına ilerleme şansı daha yüksek,” dedi Joshi.

Bulgular özellikle beklenmedikti çünkü polietilen geleneksel olarak nispeten biyolojik açıdan etkisiz bir malzeme olarak görülüyordu. Başka bir deyişle, bilim insanları genellikle bu plastiğin, daha tepkici maddelere kıyasla biyolojik sistemlerle etkileşime girme olasılığının düşük olduğunu düşünüyordu.

Ancak bulgular, polietilenin karaciğer işlevini daha önce gözden kaçırılan biçimlerde etkileyebileceğini gösteriyor. Etkileri hem bağımsız olarak hem de diyet risk faktörleriyle birlikte ortaya çıktı ve bu yaygın plastiğin vücudun metabolizması ve koruyucu mekanizmalarıyla nasıl etkileştiği konusunda önemli sorular gündeme getirdi.

Mikroklastiklerin karaciğeri nasıl etkilediği

Polietilen’in biyolojik değişikliklere nerede ve nasıl yol açtığını anlamak, olası karaciğer hastalığındaki rolünü açıklamaya yardımcı olabilir.

Bu etkileri daha ayrıntılı araştırmak için Texas A&M ekibi, Oklahoma Üniversitesi’nde çalışan bilim insanlarıyla uzaysal transkriptomik adlı güçlü bir teknikle işbirliği yaptı. Bu teknoloji, araştırmacıların hücrelerin dokuda nerede bulunduğuna dair bilgiyi koruyarak gen aktivitesini çalışmaya olanak tanıyor. Bilim insanları yalnızca hangi genlerin aktif olduğunu ölçmek yerine, biyolojik değişikliklerin tam olarak nerede gerçekleştiğini belirleyebiliyor.

Bu yaklaşımı kullanan ekip, polietilen maruz kalmasıyla ilişkili karaciğer hasarı alanlarını eşeledi ve etkileri açıklamaya yardımcı olabilecek moleküler yolları tespit etti.

Önemli bulgulardan biri, karaciğerde yağ metabolizmasını düzenlemeye yardım eden PPAR-alpha adlı bir proteindi. Araştırmacılar, polietilenin bu proteini aktive ettiğini buldu ve bunun karaciğerin mikroklastiklere tepkisinde önemli bir rol oynadığını öne sürdü.

Aynı zamanda doku onarımıyla ilişkili bir gen olan ANXA2’yi de hastalık sürecine katkıda bulunan başka bir olası faktör olarak belirlediler.

Bu bulgular birlikte, polietilenin koruma ve hasarlı doku onarımı da dahil olmak üzere karaciğerin normal işlevleriyle nasıl müdahale ettiğine dair daha detaylı bir tablo sunuyor.

Joshi, bu biyolojik yolların anlaşılmasının, nihayetinde mikroklastik maruz kalmasının zararlı etkilerini azaltabilecek tedavilerin tespit edilmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor.

Mikroklastikler daha ciddi karaciğer hasarına yol açabilir mi?

Bulgular polietilen ile yağlı karaciğer hastalığı arasındaki önceki kadar incelenmemiş bağlantıyı ortaya koysa da, birkaç önemli soru yanıtını bulamadı.

Araştırmacılar, polietilen maruz kalmasının fibrozis dahil olmak üzere daha ileri karaciğer hastalığı biçimlerine katkıda bulunup bulunmayacağını araştırmayı planlıyor. Bu durum, tekrarlayan veya süren karaciğer hasarının yara dokusunun birikmesine yol açmasıyla ortaya çıkıyor ve organın düzgün işlev görmesini engelleyebiliyor.

Ekip, ayrıca polietilen’e karşı karaciğerin tepkisinde yer alan diğer moleküler süreçleri inceleme niyetinde. Özellikle odaklanılacak konulardan biri, PPAR-alpha yolunun mikroklastik kaynaklı hasara karşı karaciğeri korumaya yardımcı olup olamayacağını belirlemek.

“Polietilen’in yağlı karaciğer hastalığına katkıda bulunabileceğini gösteren öncü bu çalışma ve uzaysal transkrijomik, hasarın karaciğerin içinde tam olarak nerede meydana geldiğini belirledi,” dedi Joshi. “Diğer mikroklastikler de karaciğere zararlı olabilir ve kesinlikle mikroklastiğin diğer sınıflarına bakmamız gerekiyor.”

Bulgular, mikroklastiklerin olası sağlık sonuçlarına dair artan endişelere katkı sağlıyor; ancak bu deney gözlemlerinin günlük insan maruz kalmasına nasıl dönüştüğüne dair daha fazla araştırma gerekli.

Joshi için bu keşif, bilim insanlarının kronik hastalıkları araştırırken diyet gibi tanıdık risk faktörlerinin ötesine bakması gerektiğini gösteriyor. Araştırmalar sürdüğü sürece, yaygın çevresel kirleticilerin vücutla nasıl etkileştiğin anlaşılması, uzun süreli sağlık sorunlarına dair daha önce fark edilmemiş katkıda bulunanları ortaya çıkarabilir.