Büyük Yaşlılarda Depresyon, Hipokampusun Belirli Bir Bölgesinin Hacmini Küçültüyor

2.000’i aşkın bilişsel açıdan sağlıklı yaşlı üzerinde yapılan bir analiz, depresyonu olan kişilerin hipokampusun bir bölgesinde daha küçük bir hacme sahip olma eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Hipokampus, anı ve hafızanın merkezinde yer alan ve Alzheimer hastalığının etkilediği ilk bölgelerden biri. İlişkinin, Alzheimer hastalığı ile bağlantılı iki protein olan amiloid ve tau ile açıklanmadığı görüldü. Çalışma Translational Psychiatry dergisinde yayımlandı.

Alzheimer hastalığı, yaşlılarda en yaygın demans türüdür. Yavaş yavaş hafızayı, düşünmeyi, davranışı ve günlük işlevselliği bozar. Hastalık, sinir hücrelerinin kaybıyla birlikte beyinde karakteristik değişikliklerle eşlik eder; bunlar arasında “plak” olarak adlandırılan amiloid proteininin anormal kümelenmeleri ve “girdap” olarak adlandırılan tau proteininin bükük iplikleri yer alır.

Depresyonun, Alzheimer hastalığı riskinde de rol oynayabileceğine dair araştırmalar var. Hayatları boyunca depresyon yaşayan kişilerin, ileride Alzheimer hastalığı geliştirme riskinin daha yüksek olduğu görünüyor. İki durum arasındaki olası bağlantılardan biri, anı ve hafızanın merkezinde yer alan ve Alzheimer hastalığının etkilediği bölgelerden biri olan hipokampusla ilgilidir.

Depresyon, hipokopus yapısındaki değişimlerle ilişkilendirilmiş olsa da, önceki çalışmalar tutarsız bulular üretmiştir. Zorlukların bir kısmı, hipokopusun tek ve düzgün bir yapı olmaktan çok, depresyon ve Alzheimer hastalığı tarafından farklı şekilde etkilenen birkaç küçük bölümden (hipokopus alt alanları olarak adlandırılır) oluşmasından kaynaklanıyor olabilir. Antidepresan ilaçlar da rol oynayabilir; bazı kanıtlar, bu ilaçların hipokopus küçülmesine karşı koruyucu olabileceğini gösterirken, diğer bulular yaşlılardaki etkileri konusunda soru işaretleri yükseltiyor.

Çalışmanın yazarlarından Kaliforniya Üniversitesi’nin Stevens Nör Görüntüleme ve Bilgisayar Enstitüsü’nden Danielle Luu ve arkadaşları, depresyonun ve antidepresan kullanımının bilişsel sorunu olmayan yaşlılarda hipokopus alt alanlarının hacmiyle nasıl ilişkili olduğunu incelemeyi amaçladı. Ayrıca amiloid ve tau birikimi ile Alzheimer riskini artıran APOE4 gen varyantı gibi Alzheimer ile ilişkili faktörlerin bu ilişkilerde rol oynayıp oynamadığını da öğrenmek istedi.

Araştırmacılar, antidepresanlar için iki olasılığı göz önünde bulundurdu. İlaçlar, depresif belirtileri hafifleterek daha büyük alt alan hacimleriyle ilişkilendirilmiş olabilir. Alternatif olarak, bilinmeyen zararlı etkileri veya hekimlerin daha ciddi depresyonu olan kişilere bunları reçete etme olasılığının daha yüksek olması nedeniyle daha küçük hacimlerle ilişkilendirilmiş olabilir.

Araştırmacılar, Kuzey Kaliforniya Üniversitesi üzerinden Fort Worth’ta İspanyol, siyah ve beyaz yaşlıları katan Sağlık ve Yaşlanma Beyini Çalışması-Sağlık Eşitsizlikleri verilerini analiz etti. Analize 50 ile 90 yaş arasında, ortalaması yaklaşık 65 olan 2.009 bilişsel açıdan bozulmamış yetişkin dahil edildi.

Bu katılımcıların 630’u, Geriatric Depression Scale’de 10 veya daha yüksek puan aldıkları için ya da bir sağlık hizmeti sağlayıcısı tarafından depresyon tanısı aldıklarını bildirdikleri için depresyonu olan olarak sınıflandırıldı. Geri kalan 1.379 katılımcı ise depresyonu olmayan olarak sınıflandırıldı.

Katılımcılar, hipokopusun yüksek çözünürlüklü MRI taramalarından geçti ve antidepresan ilaç kullanıp kullanmadıklarını bildirdi. Araştırmacılar, taramaları kullanarak üç hipokopus alt alanının hacmini hesapladı: CA1, subikulum ve CA2, CA3 ve dentate gyrus’u içeren bileşik bir bölge (CA23DG). Katılımcıların bir alt kümesi, beyinde amiloid (684 kişi) ve tau (386 kişi) ölçen PET taramalarından geçti.

Depresyonu olan katılımcılar, CA23DG’de daha küçük hacme sahip olma eğilimindeydi; ancak depresyon, CA1 ya da subiculum hacmiyle ilişkilendirilmedi. İlişki küçüktü ve araştırmacıların vücut kitle indeksi ve fiziksel aktivite ile tau düzeyleri ve APOE4 durumu dikkate aldıktan sonra da geçerli kaldı. Amiloid analize dahil edildiğinde, ilişki artık istatistiksel açıdan anlamlı değildi, ancak büyüklüğü benzerdi; bu durum yazarlar, amiloid taraması olan katılımcıların daha az sayıda olmasına bağlanıyor.

Mevcut depresyon belirtilerinin şiddeti ile depresyonun başlangıç yaşının, alt alanların hacmiyle bir ilişkisi bulunamadı. Keşif amaçlı analizlerde, depresyon ile küçük alt alanlar arasındaki bağlantının kadınlara göre erkeklerde daha güçlü göründüğü ortaya çıktı; ancak yazarlar, cinsiyet farkının resmi testinin istatistiksel olarak anlamlı olmaması nedeniyle bu bulguyu temkinli yorumluyor.

Depresyona yakalanan katılımcılar arasında, antidepresan ilaç kullananların, kullanmayanlara göre daha küçük CA1 ve CA23DG hacimlerine sahip olma eğiliminde olduğu görüldü. Bu ilişkiler, araştırmacıların vücut kitle indeksi ve fiziksel aktivite dikkate alındıktan sonra sınır düzeylere kadar zayıfladı. Antidepresan kullanım ve depresyon aynı analizde değerlendirildiğinde, depresyonun kendisi ile küçük bir CA23DG arasındaki bağlantı kayboldu; ancak antidepresan kullanımı, küçük bir CA23DG ile ilişkili kalmaya devam etti.

Yazarlar, ilaçlara ilişkin bulguların, gösterim yanlılığı olarak bilinen bir durumu yansıtmiş olabileceğini öne sürüyor; buna göre daha şiddetli depresyonu olan kişilerin ilk başta ilaç reçete edilmesi daha olasıdır. Antidepresan kullananlar, kullanmayanlara göre daha az mevcut depresyon belirtisi bildirdi; bu da ilaçların belirtileri hafifletmiş olabileceğine işaret ediyor. Ancak araştırmacılar, katılımcıların tedavi öncesi depresyonunun ne kadar şiddetli olduğu ya da ilaçları ne kadar süredir kullandığına dair bilgiye sahip değildi.

“Alzheimer hastalığının [AD], mental sağlık bağlamında çalışılması önemlidir, çünkü depresyon yaşla birlikte artar. Ayrıca, depresyon ve antidepresan ilaç kullanımının, AD tarafından yoğun biçimde etkilenen beyin bölgesi hippocampus’u nasıl etkilediği açısından araştırılması da kritik önem taşır. Depresyon ile AD gelişimi arasındaki ilişkinin anlaşılması, beyin kısalması ve demans’a karşı önleyici önlemleri araştırmak için önemlidir,” çalışma yazarları sonuçlandırdı.

Çalışma, yaşlı yetişkinlerde depresyonun sinirsel temellerine dair bilimsel anlayışa katkı sağlıyor. Ancak, bu çalışmanın tasarımının sonuçlardan herhangi bir nedensel çıkarım yapılmasına izin vermediği belirtilmelidir. Depresyon tanıları ve ilaç kullanımı, tıbbi kayıtlardan değil, katılımcıların kendi bildirimlerinden elde edildi; amiloid ve tau içeren analizler ise katılımcıların daha küçük alt kümelerine dayanıyor.

Araştırmacılar, antidepresanların farklı türlerini veya dozlarını karşılaştırmadı. İlaçların kendilerinin hippocampal yapıyı etkileme olasılığının, randomize kontrollü çalışmalarla test edilmesi gerektiğini vurguluyor.

“Depression and hippocampal subfield volume in older adults” başlıklı makale, Danielle Luu, Alicia M. Twisselmann, Victoria R. Tennant, Brandon J. Hall, Arjun Mahajan, Audrey Kim, Jamie Terner, Marylan L. Davison, Koral Wheeler, Christopher R. K. Ching, James Hall, Matthew T. Borzage, Leigh Johnson, Arthur W. Toga, Sid E. O’Bryant, Kristine Yaffe ve Meredith N. Braskie tarafından HABS-HD Study Team için kaleme alındı.