Psikopat Özelliklere Sahip İnsanlar Korkuyu Neden Sever? Yeni Psikoloji Araştırması Bir İpucu Veriyor

Yüksek düzeyde psikopatik özelliklere sahip kişiler, korkutucu sahnelerden diğer insanlara göre daha az rahatsızlık ve daha fazla heyecan duyma eğilimindedir; bu bulgu, Psychological Reports‘te yayımlanan yeni bir çalışma ile ortaya konuyor. Bulgular, bireylerin kendi dokunulmazlığına dair artmış bir inanın, bu kişilerin korkutucu görüntüleri izlerken daha az korku hissetmesini açıklayabileceğini; ancak kolay sıkılma eğiliminin ise keyif almalarının sebebi açıklamadığını öne sürüyor.

Psikopati, iki ayrı özellik grubu ile karakterize edilen bir kişilik profilidir. İlk boyut, yüzeysel çekicilik, manipülasyon ve empati veya vicdan eksikliği gibi kişilerarası ve duygusal özellikleri içerir. İkinci boyut ise dürtüsel bir yaşam tarzı, uyarma arayışı ve topluma karşı davranışları kapsar. Psikolojinin erken dönemdeki kuramları, bu özelliklerde yüksek düzeyde sahip kişiler riskli davranışlarda bulunmanın yalnızca korku hissetme yeteneklerindeki temel bir eksiklikten kaynaklandığını öne sürmüştü.

Daha güncel çalışmalar, psikopatik kişilerin korkuyu tamamen yaşayamama düşüncesini sorgulamıştır. Bu kişiler tehdit karşısında genellikle baskılanmış fiziksel tepkiler gösterse de, 2016 yılında yapılan bir meta-analiz, bilinçli ve öznel korku hislerinin eksikliğine dair az kanıt bulunduğunu ortaya koymuştur. Duygu psikolojik kuramları, korku ve heyecanın kalp atışlarının hızlanması gibi neredeyse özdeş fiziksel belirtileri paylaştığını; dolayısıyla bir kişinin yüksek riskli bir anı nasıl deneyimlediğinin, zihninin bu fiziksel uyarıyı nasıl yorumladığına büyük ölçüde bağlı olduğunu belirtir.

Bu ayrım üzerine inşa edilen yeni çalışmanın ardındaki ekip üyeleri, Psikopatik Özelliklere Sahip Kişilerin Korkuyu Keyifli Olarak Yorumladığını Öne Süren Korku Keyfi Hipotezi’ni geliştirmiştir. Korkunun keyifli olarak deneyimlenmesi, aynı anda iki tepkinin gerektirdiği bir süreçtir: Baskılanmış olumsuz bir tepki, örneğin daha az panik hissetmek ve artmış olumlu bir tepki, örneğin coşku hissetmek.

2020 yılında aynı ekibin gerçekleştirdiği deneysel bir çalışmada, daha yüksek psikopati puanlarına sahip katılımcılar korkutuncu video oyunu görüntülerini izlediklerinde akranlarına göre daha az olumsuz duygu ve daha güçlü olumlu duygu bildirdi; 2026 tarihli, PsyPost tarafından haberleştirilen bir çalışma ise psikopatik özellikleri yüksek bireylerin, korkutuncu anlarda yükselen kalp atışını rahatsızlık yerine keyifli bir heyecan olarak yorumladığını ortaya koydu.

Sorun, psikopatik özellikleri bireylerin tehditkar durumları neden bu kadar olumlu değerlendirdiği konusunda aydınlanmamış durumda. Olası açıklamalardan biri, korku filmi yönetmeni Alfred Hitchcock’un, izleyicilerin gerçek bir tehditten uzak olduklarını hissettiklerinde gerilimden keyif alabildikleri yönündeki gözlemine dayanıyor. Psikopatik bireyler, tehlike ve kişisel zarardan muaf olduklarına dair inancı olarak tanımlanan güçlü bir dokunulmazlık hissine sahip olabilir; bu da ürkütücü senaryoların, tıpkı bir kaya kaydıracıya binmek gibi, keyif alınabilecek kadar güvenli hissettirmesini sağlayabilir.

Başka bir olasılık ise kolay sıkılma eğilimidir; bu, kolayca sıkılma eğilimi olup, psikopatik özellikleri bireyleri duygusal bir coşku için korku arayışına yönlendirebilir. Dokunulmazlık ve kolay sıkılma eğiliminin, psikopati ile korkudan keyif alma arasındaki bağlantıyı açıklamaya yardımcı olup olmadığını test etmek için çalışma yazarı Angela Book, Ontario’daki St. Catharines’te bulunan Brock Üniversitesi’nin adli psikoloji ve adli adalet programı profesörü ve yönetmeni, ve meslektaşları iki çalışma yürüttü.

“Psikopatlar ve korku üzerine yapılan araştırmaların çoğu, korku hissetmedeki bir eksikliğe odaklanmış; ancak bunun tüm hikayeyi anlatmadığını düşünmedik,” Book PsyPost’a söyledi. “Bunun yerine, psikopatik özellikleri bireylerin muhtemelen bir şey hissettiklerini, ancak bunun belki de diğer insanlardan farklı olduğunu düşündük. Daha spesifik olmak gerekirse, aslında korku uyandıran durumlardan keyif aldıklarını düşünüyoruz. Bu özel çalışma, neden korkudan keyif alabileceklerini incelemeyi denedi.”

İlk çalışmada araştırmacılar, dokunulmazlık inancının rolünü test etmek için iki farklı gruptan toplam 825 katılımcıyı dahil etti. İlk grup, ortanca yaşları yaklaşık 21 olan ve büyük ölçüde kadın (%75) olan iki Kanada üniversitesinden 425 lisans öğrencisinden oluşuyordu. İkinci grup ise Amazon Mechanical Turk adı verilen çevrimiçi kitle kaynaklı çalışma platformu aracılığıyla Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallıktan seçilen, ortanca yaşları yaklaşık 38 olan ve çoğunlukla erkek (%59) olan 400 yetişkinden oluşuyordu.

Tüm katılımcılar, “Bazen insanlar benim kalpsiz olduğumu söyler” gibi ifadelere beş puanlı ölçek üzerinde katılma düzeylerini değerlendirerek 64 maddeli Kendi Kendine Raporlama Psikopati Ölçeğini tamamladı. Ayrıca, saldırgan ve öfkeli bir köpekle karşı karşıya kalmak gibi 20 varsayımsal senaryo sunan ve katılımcıların kendilerinin zararsız biçimde kurtulma olasılığını yüzde 0 ile yüzde 100 arasında değerlendirmesini isteyen Dokunulmazlık İnancı Ölçeğini de tamamladı.

Ardından katılımcılar rastgele sırayla iki üç dakikalık ilk kişi görüntü klibi izledi: heyecan uyandırmak amacıyla tasarlanan SeaWorld bir lunapark salıncağı ve korku uyandırmak için tasarlanan korku oyunu Outlast’tan gerilimli bir bölüm. Her klipten sonra katılımcılar, “endişeli” ve “paniklemiș” dahil olmak üzere dokuz olumsuz korku ilişkili kelime ile “heyecanlı” ve “mutlu” dahil olmak üzere dokuz olumlu heyecan ilişkili kelimeyi 1 ile 5 arasındaki bir ölçek üzerinde ne kadar güçlü hissettiklerini değerlendirdi.

Birleşik örneklemde katılımcılar, kayıkçı (roller coaster) klibini korku oyunu klibine göre daha olumlu ve daha az olumsuz olarak değerlendirdi; bu da videoların istenen duyguları uyandırdığını doğruladı. Üniversite öğrencilerine kıyasla, çevrimişi yetişkin grubu algılanan yenilmezlikte (11 puanlık ölçekde ortalaması 6,08’e karşı 5,68) daha yüksek puan alırken, korku videosunu daha olumlu (olası 45 üzerinden ortalaması 26,30’a karşı 24,36) ve daha az olumsuz (45 üzerinden ortalaması 28,99’a karşı 31,49) olarak değerlendirdi. İstatistiksel testler, yaşın ve biyolojik cinsiyetin kişilik özellikleri ile duygusal tepkiler arasındaki temel bağlantıları değiştirmediğini gösterse de, araştırmacılar bu temel farkları hesaba katmak için öğrenci ve yetişkin gruplarını ayrı ayrı analiz etti.

Psikopatiliğin korkudan keyif almayla nasıl ilişkilendiğini değerlendirmek için araştırmacılar, ara bir faktörün iki değişken arasındaki bağlantıyı açıklayıp açıklamadığını test eden istatiksel bir teknik olan aracı (medyanz) analizini kullandı. Olumsuz tepkileri tahmin eden analizler, olumlu tepkileri kontrol altına aldı ve tersi de geçerli oldu.

Her iki grupta da daha yüksek psikopatilik puanları, yenilmezlikte daha güçlü bir hisse bağlıydı ve bu durum istatiksel olarak psikopatik özelliklerle korku kliibindeki daha düşük olumsuz duygu arasındaki bağlantıyı açıkladı. Öğrenci örneğinde, yenilmezlik dikkate alındığında psikopatilik ile azalmış korku arasındaki doğrudan bağlantı artık istatiksel olarak anlamlı değildi; çevrimişi örnekte ise bu bağlantı başından beri istatiksel olarak anlamlı değildi. Buna karşılık, yenilmezlik, yüksek psikopatilik puanına sahip katılımcilerin korku kliibinde artmış heyecan bildirmesinin nedenini açıklamadı.

Balantılar mütevazıydı. Psikopatilik puanları ile korku kliibindeki olumlu tepkiler arasındaki korelasyonlar yaklaşık 0,26 ile 0,32 arasında, azalmış olumsuz tepkilerle korelasyonlar ise yaklaşık 0,07 ile 0,10 arasındaydı. Yaygın ölçekde yaklaşık 0,1 küçük, 0,3 orta ve 0,5 büyük kabul edilir.

Kendini yenilmez hissetmenin, psikopatik özelliklere sahip bireylerin tehdit karşısında kaygısız olmasını açıklasa da, bu tehdidi aktif biçimde heyecan verici bulmalarını açıklamaması üzerine araştırmacılar, sıkılma eğilimini inleyen ikinci bir çalışma yürüttü. Kanada’daki iki üniversiteden 425 üniversite öğrencisinden oluşan yeni bir örneklem çektiler; ortalaması 21 yaşında ve çoğunluğu kadın (%74) olan bu katılımcılar, ilk çalışmadakiyle birebir aynı yöntemi izledi ve yalnızca Sıkılma Eğilimi Ölçeği’ne ek olarak, kuyrukta beklerken huzursuzlanmak gibi öğeleri yedi puanlı ölçek üzerinde değerlendirdi.

Örneklem genelinde katılımcılar, korku filmi kliipine yönelik olumlu değerlendirmelerde 45 üzerinden ortalama 22.94, olumsuz değerlendirmelerde ise 29.99 aldı. Psikopatik özellikler hem sıkılma eğilimi hem de yenilmezlik duygusuyla (+0.3 civarında korelasyonlar) hem de korku filmi kliipine yönelik daha olumlu ve daha az olumsuz değerlendirmelerle (+0.2 civarında korelasyonlar) pozitif ilişkiliydi.

Her iki olası açıklama faktörü de bir arada incelenmediği modelde test edildiğinde, yenilmezlik duygusu yeniden psikopatı yüksek puanların korkuya yönelik olumsuz tepkilerin azalması arasındaki bağlantıyı kısmen açıkladı ve beklenmedik biçimde olumlu heyecan tepkisini de kısmen açıkladı; her iki etki de küçüktü ve istatistiksel olarak sınırdaydı. Yazarların beklentilerinin aksine, psikopatik özellikleri sıkılma eğilimi aracılığıyla artmış olumlu tepkilerle ilişkilendiren dolaylı yol istatistiksel olarak anlamlı değildi.

“İlk olarak, psikopatik özelliklere sahip insanların yalnızca korku uyandıran durumlara yönelik olumsuz tepkileri az değil, aynı zamanda daha büyük bir olumlu tepkileri de olduğunu bulduk,” dedi Book. “Özetle, korkudan hoşlanırlar. Önemlisi, bunun bir yenilmezlik duygusundan kaynaklandığı görülüyor. Alfred Hitchcock’ın ünlü belirttiği gibi, ancak tehlikedeymiş gibi hissetmediğimizde korkudan hoşlanırız.”

Araştırmacılar ayrıca psikopati puanlarını iki temel özellik boyutuna ayırdı. Her ikisi de korku zevki ile ilişkiliydi, ancak dürtüsel-antisosyal özelliklerle ilgili sonuçlar daha tutarlı değildi, özellikle çevrimiçi örneklemde. İkinci çalışmada, sıkılma eğilimini hesaba katmak, korkutucu klipe dair bağlantılarını zayıflatmak yerine güçlendirdi; bu bulgu yazarların istatistiksel bir tesadüf olabileceğini belirttiği bir sonuçtu. Genel olarak bulgular, 2024 yılında PsyPost tarafından aktarılan bir çalışmayla uyumludur; bu çalışmada da yüksek psikopati özelliklerinin, özellikle kişilerarası ve duygusal yönlerin, korkutucu video kliplere karşı daha olumlu ve daha az olumlu olmayan tepkilerle ilişkilendirilmesi bulunmuştu.

“Psikopati özellikleri ile korku zevki arasındaki ilişki orta büyüklüktedir ki bu, psikolojik araştırmalarda nispeten büyük bir etkidir,” Book’un belirttiği gibi. “Çoklu araştırmalarda, çoklu araştırmacılar tarafından bulundu ve oldukça sağlam görünüyor.”

Tüm araştırmalarda olduğu gibi, bu sonuçları yorumlarken göz önünde bulundurulması gereken bazı uyarılar var. Çalışmalar kişilik özelliklerini ve duygusal tepkileri öz-rapor anketleri kullanarak tek bir noktada ölçtüğü için, veriler kendini yenilmez hissetmenin doğrudan insanların daha az korku hissetmesine yol açtığını kanıtlayamaz. Araştırmacılar ayrıca verileri toplamadan önce tahminlerini kamuya açıklamadılar. Ayrıca katılımcılar klinik hastalar ya da hapsedilmiş suçlular değil, üniversite öğrencileri ve çevrimiçi işçilerdi; bu da bulguların psikopati kişilik özelliklerindeki varyasyonları yansıttığını, tanı konmuş bir kişilik bozukluğunu değil, genel nüfustaki varyasyonları yansıttığını gösteriyor.

Unutulmaması gereken bir diğer nokta da, korkutucu uyaranın gerçek hayattaki fiziksel tehlike değil, üç dakikalık bir oyun klibi olmasıdır. Önceki nörolojik araştırmalar, psikopatik özellikleri yüksek bireylerin çevrelerindeki ince tehlike sinyallerini fark etmede genellikle başarısız olduğunu göstermektedir; dolayısıyla azalmış rahatsızlıklarının, tehkeye karşı bilinçli bir dayanıklılık inancından çok, tehlike konusundaki dikkatsizliğinden kaynaklanıyor olması muhtemeldir. Sıkılma eğiliminin, psikopatik özellikleri yükselmiş kişilerde korku durumlarının neden heyecan verici bulunduğunu açıklayamaması nedeniyle, araştırmacılar gelecek çalışmaların beynin dopamin yönlendirdiği ödül sistemini incelemesi gerektiğini öne sürmektedir; çünkü yüksek riskli bir durumun beklentisi, bu bireyler için başlı başına güçlü bir ödül işlevi görebilir.

Gelecek konuya gelince araştırmacılar, psikopatik özellikleri yükselmiş bireylerin, standart klibin ötesine geçen daha sürükley tehlike karşısındaki tepkilerini test etmeyi planlamaktadır. “Bir sonraki adımımız, ilişkiyi daha gerçekçi durumlarda incelemek için sanal gerçeklik korku oyunları/senaryolarını kullanmak olacak” diye ekliyor Book.

“Psychopathy and Fear Enjoyment: The Role of Invincibility and Boredom Proneness” başlıklı çalışma, Angela Book, Beth Visser, Tori Wattam ve Kirkland Johnston tarafından kaleme alınmıştır.