Takviyeler Yeni Yılan Yağı mı Oluyor?

Takviye edici gıdaların ambalajında ilan edilen içeriği gerçekten içerdiğine ve açıklanmayan kirleticiler içermediğine dair çok az güvence vardır.

Birkaç yıl önce yaptığım videolarımdan birinde, en üst düzey tıp merkezlerinden çıkan güncel bilim haberlerinin bile abartılar ve eksiklerle dolu olduğunu konuşmuştum. Tıp dergilerinden çıkan haberler benzer sorunlar yaşardı ve ilaç şirketlerinin haberleri de farklı değildi; hype ve abartıyla doluydu. Pya takviye edici gıda sektörünün çıkardığı haberler nasıl olurdu? (Burada takviye edici gıda üreticilerinden değil, çok milyarlık dollarlık takviye edici gıda sektörünü temsil eden ticari kuruluşlardan bahsetmiyorum bile.)

Araştırmacılar, takviye edici gıda sektörünün çıkardığı haberlerin %100’ünün “yön değiştirme” (“spin”) içerdiğini buldular; bu da “klinik çalışmaların sonuçlarını çarpıtmak için bulguları abartma veya küçümseme stratejileri” anlamına gelir. İşin çılgın kısmı şu: Sektör haberleri, fayda veya zarar bildirmeyen çalışmaların %90’ından fazlasına yanıt olarak takviye edici gıda kullanımını savundu. Diyelim ki bir çalışma, takviye edici gıdanın aslında zararlı olabileceğini göstererek yayımlandı. Ulusal Sağlık Enstitüleri gibi bağımsız kurumların ve ana akım medyanın raporlarının muhtemelen insanları bundan kaçınması konusunda uyarı yapması beklenirdi. Ancak sektörün ticari kuruluşlarının çoğu temelde şunu söylerdi: Zarar mı? Al, kullan! Bir şişe daha al. Sayılar aşağıda ve videomda Takviye Edici Gıda Düzenlemesi ve Yan Etkiler: Gerçeğin Baskılanması İçin Çabalar adlı videonun 1:24 saniyesinde gösterilmektedir.

“Bu nedenle, ‘spin’ ile zenginleştirilmiş sektör basın açıklamalarının, etkisizliklerine dair biriken kanıtlar ve bazı durumlarda zarar verme olgularına rağmen takviye kullanımına yönelik süregelen ve hatta artan ilgıyı beslediği muhtemeldir.” Aslında bazı durumlarda insanlar hasta olmak için para ödüyorlar. Ne yazık ki bilim, pek çok takviye kullanıcısı için belki de hiç önem bile taşımıyor. Beslenme takviyesi kullanıcılarının çoğu, takviye üreticilerinin etkililik iddialarını çürüten, bağımsız ve vergi ödeyenlerin parasıyla finanse edilen çalışmaların kendilerini “asgari düzeyde” etkileyeceğini söylüyor. Yalnızca yaklaşık dörtte biri, halk sağlığı otoriteleri bir takviyenin sadece para israfı olduğunu belirttiğinde kullanmayı bırakacaklarını belirtiyor.

“Yılan yağı satıcısı” sadece bir klişeydi. Aslında gerçekten var olan bir kişiydi: Clark “Yılan Yağı Kralı” Stanley. 1916 yılında, Stanley’in yılan yağında aslında hiç yılan yağı olmadığı, temelde baharatlı bir güve kovucu ile terbentinin karıştırılması olduğu ortaya çıkarıldı. Yeni yürürlüğe g Saf Gıda ve İlaç Kanunu altında yargılanan Stanley, sonunda görkemli bir meblağ olan 20 dolar ceza aldı. Bir yüzyıl sonra, işte buradayız ve yılan yağı kulaklarımızdan fışkırıyor—rutin gözetim olmadan pazarlanan ve satılan sayısız takviye var. Şimdi takviye sektörü böyle konuşmalara sinirleniyor ve sektörün tüketicileri korumak için mevcut regülasyonlara sahip olduğunu söylüyor. Kitaplarda kesin yasalar olduğu doğru, ancak “[r]egülatörlerin bu misyonu başarıyla yerine getirme yeteneği, yine de ürünlerin büyüklüğü nedeniyle olumsuz etkileniyor.”

Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), Amerika Birleşik Devletleri’nde yalnızca bugünlerde 85.000’den fazla takviye ürününün mevcut olduğunu tahmin ediyor. Ürünlerin bu denli çokluğu, yan etkilerin alttan raporlanması, suçluların başarılı şekilde kovuşturulmasının zorluğu ve tedarikçilerin raflardan kaldırılan ürünleri kolayca yeniden markalayabilmesi, büyük ölçüde regülasyonsuz bir ortam yaratmıştır. “Gerçek dünyada, bir takviyenin ambalajında ilan edilen içeriği gerçekten içerme ve listelenmeyen bileşenlerden arındırılma konusunda çok az güvence vardır; bu da potansiyel olarak ciddi zararlara yol açar,” denilmekte ve bu durum yılda tahmini 23.000 acil servis ziyaretine neden olmaktadır. Elbette reçeteli ilaçlar sadece hastalığa yol açmakla kalmıyor, her yıl 100.000’den fazla Amerikalının hayatını kaybetmesine neden olarak belki de ölüm sebeplerinin üçüncüsü konumuna yükseliyor; yine de daha az ölüm ve sakatlık, daha iyidir.

Takviyeler sık sık açıkça bildirilmeyen ilaçlarla sahteleştirilir—en sık işlev bozukluğu, kilo kaybı, diyabet ve yüksek tansiyon takviyelerinde karşımıza çıkan bu durum, “tüketici açısından büyük bir risk” oluşturabilir. Peki saflık konusunda bağımsız, üçüncü taraf sertifikasına sahip olduklarını iddia eden takviye üreticileri? Takviye endüstrisinde kalite güvence laboratuvarlarının sahte belgeleri sadece onayladığı kirli bir sır olan “dry labbing” olarak adlandırılan bir uygulama var. Ve bunu da fena buluyorsanız, β-methylphenylethylamine (BMPEA) olayına bir göz atın.

Harvard’da çalışan bir araştırmacı, FDA’nın Amerika Birleşik Devletleri’nde satılan çeşitli takviyelerde tasarımcı bir amfetamine benzeri uyarıcı olan BMPEA’yı tespit etmesine dair önceki araştırmaları tekrarlayan bir makale yayımladı. Buna yanıt olarak, Black Widow ve Yellow Scorpion gibi kilo kaybı takviyeleri üreten suçlulardan biri olan Hi-Tech Pharmaceuticals, araştırmacıya ifade ve ürün kötüleme nedeniyle dava açtı ve başlangıçta 200 milyon dolar tazminat talep etti.

Bu tüm olay, tıp gazeteciliğinde güvenilir bir kaynak olan STAT’ın kaleme aldığı bir yazıda belgelenmiştir; bu kaynağı tavsiye ederim. Hi-Tech’in yönetici direktörü, mahkemede sonunda başarısız olsa da, “bu adamı susturabildiğimizi umuyorduk” şeklinde açıkça bir itiraf yaptı. Aslında Hi-Tech’in CEO’sunun, “Uzun ve maliyetli bu hukuk savaşının, takviye sektörünü araştıran diğer akademisyenleri de korkutmasını umuyorum” dediği bildirilmektedir. Bu dava, fiilen diğer araştırmacılara bir uyarı niteliği taşımıştır.

Bahsettiğim video, “Spin Doctors: How the Media Reports on Medicine” (Halkaçılar: Medisin Üzerinde Medya Nasıl Rapor Verir) adlı yapımdır.

Takviye sektörünün şüpheli ve regülasyonsuz yapısını daha önce ele aldım. İlgileniyorsanız:

• Beslen Takviyesi Olarak Satan Hileli Ürünler
• Protein Tozu Takviyelerinde Ağır Metaller
• Bazı Beslenme Takviyeleri Para İsrafından Daha Fazlası Olabilir
• Siyah Orman Üzümü Takviyeleri Sınama Durumunda
• Beslenme Takviyeleri Regülasyonundan Kaynakan Tehlikeler

Bahsettiğim tıp gazeteciliği sitesi STAT’tır. Buradan ulaşabilirsiniz.