Çocuklar, stresli yaşam olaylarıyla karşılaştıklarında dikkat eksikliği (DEHB) belirtileri geliştirme riskiyle yüzleşebilirler. Ancak yeni bir araştırma, bu riskin ailelerin ruh sağlığı, genetik yatkınlık ve beyin gelişimi gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak değiştiğini gösteriyor. Bu önemli bulgular, saygın bir bilimsel dergide yayınlandı.
DEHB genellikle dikkat sorunları, dürtüsel davranışlar ve aşırı hareketlilik ile ilişkilendirilir. Araştırmacılar uzun zamandır hem genetik faktörlerin hem de çevresel deneyimlerin DEHB’ye katkıda bulunduğunu biliyorlar. Şiddet, ciddi kazalar veya diğer önemli travmalar gibi stresli olaylar, duygusal gelişimi ve dikkati ve öz kontrolü içeren beyin sistemlerini olumsuz etkileyebilir.
Ancak strese maruz kalmanın DEHB için tek başına bir açıklama olmadığı da biliniyor. Bazı çocuklar stresli deneyimlerin ardından önemli zorluklarla karşılaşırken, diğerleri göreceli olarak daha dirençli görünüyor. Yeni çalışma, bu farklılıkları anlamamıza yardımcı olacak faktörleri belirlemeyi amaçladı.
Seul Ulusal Üniversitesi’nden Seung Yun Choi liderliğindeki araştırma ekibi, “Ergenlik Dönemi Beyin Bilişsel Gelişim” (ABCD) çalışmasından elde edilen kapsamlı verilere inceleme yaptı. Çalışmaya katılan ilk grup, yaklaşık 9,9 yaşında olan ve %46,8’i kadın olan 6.303 çocuktan oluşuyordu. Çocuklar bir yıl ve iki yıl sonra tekrar değerlendirildi.
Araştırmacılar, DEHB belirtileri, stresli yaşam olayları, ebeveynlerin ruh sağlığı sorunları, genetik veriler ve beyin bölgeleri arasındaki bağlantılar gibi çeşitli bilgileri dikkate aldılar. Choi ve meslektaşları, bu faktörler arasındaki karmaşık ilişkileri anlamak için gelişmiş bir veri analizi yöntemi olan makine öğrenimi yaklaşımını kullandılar.
Sonuçlar, stresli deneyimlerin hem bir yıl sonraki değerlendirmede hem de iki yıl sonraki takipte DEHB belirtilerinde artışa yol açtığını gösterdi. Ancak bu ilişkinin boyutu çocukların arasında önemli ölçüde değişiklik gösteriyordu. Bir yıl sonra yapılan değerlendirmede, en savunmasız olduğu düşünülen çocuklarda ebeveyn depresyonu ve ebeveynlerde DEHB düzeyleri daha yüksekti. Ayrıca, bu çocuklar düşük riskli çocuklardan sigara içme ile ilgili bir genetik ölçümde farklılıklar gösterdiler.
Gruplar arasındaki fark belirgindi. Bir yıl sonra, stresli olayların etkisi en yüksek risk grubunda en düşük risk grubuna göre iki kat daha büyüktü. Benzer bir örüntü iki yıl sonra da gözlemlendi.
Araştırmacılar, bulgularının “çocuklarda çevresel, genetik ve nöral değişkenleri entegre etmenin, erken yaşam stresine bağlı olarak DEHB belirtileri geliştirmeye yatkın veya dirençli çocukları belirlemek için ne kadar önemli olduğunu vurguladığını” belirtti. Bu, ailelerin ruh sağlığı sorunlarının ve genetik yatkınlıkların, çocukların strese karşı duyarlılığını etkileyebileceğini gösteriyor.
Bu bulgular, genlerin bir çocuğun DEHB geliştirip geliştirmeyebileceğini kesin olarak belirlediği anlamına gelmiyor. Ayrıca, ailelerdeki ruh sağlığı sorunlarının kaçınılmaz olarak belirtilere yol açtığı anlamına da gelmiyor. Bunun yerine, çocukların stresli ortamlara ne kadar güçlü tepki verdiğinin değiştiğini gösteriyor. Aile desteği, erken dönemde yapılan yardımlar ve ebeveynlerin ruh sağlığı sorunlarına yönelik tedavi, bu nedenle önleme stratejilerinin önemli bir parçası olabilir. Bu sayede, risk altındaki çocuklara daha iyi destek sağlanabilir ve DEHB gelişiminin önüne geçilebilir.
Çalışmanın bazı sınırlamaları bulunmaktadır. Örneğin, araştırmacılar tarafından kullanılan stresli yaşam olaylarının tanımı, maruz kalma düzeyine dayanmaktadır ve bu da bu deneyimlerin öznel yoğunluğunu yeterince yansıtmayabilir. Bu durum, elde edilen sonuçların yorumlanmasında dikkatli olunması gerektiği anlamına geliyor.
Çalışma, “Çocukluk Dönemi DEHB’si üzerindeki Stresli Yaşam Olaylarının Etkilerinde Bireysel Farklılıklar: Genetik, Nöral ve Ailevi Katkılar” başlığıyla Seung Yun Choi, Jinwoo Lee, Junghoon Park, Eunji Lee, Bo-Gyeom Kim, Gakyung Kim, Yoonjung Yoonie Joo ve Jiook Cha tarafından yazılmıştır.Çocukluk Dönemi DEHB’si üzerindeki Stresli Yaşam Olaylarının Etkilerinde Bireysel Farklılıklar: Genetik, Nöral ve Ailevi Katkılar
Kaynak: Doi
