İltihap Kontrolde Olsa Bile Romatoid Artrit Ağrısı Neden Devam Edebilir?

Semmelweis Üniversitesi’nden araştırmacılar, romatizmal belirtilerin yalnızca iltihaptan değil, uyku bozuklukları, depresyon, obezite, sigara kullanımı ve benzeri sağlık sorunlarından da beslendiğini ortaya koydu. Bu bulgular, Nature Reviews Rheumatology ve The Lancet Rheumatology dergilerinde yayımlanan çalışmalarla birlikte, doktorların belirtilerin altındaki gerçek nedenleri daha erken tespit edip tedaviyi daha etkili biçimde kişiselleştirmesine yardımcı olacak bir model de sunularak gündeme getirildi.

Araştırmacılar, depresyon, sigara kullanımı, obezite, uyku problemleri ve diğer sağlık durumlarının zorlu seyreden romatoid artrit ile nasıl bağlantılı olduğunu inceledi. Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemleri hedef almasıyla ağrı, şişlik ve sertliğe yol açan kronik bir otoimmün hastalıktır. Sadece Macaristan’da bu hastalığın on binlerce kişiyi etkilediği biliniyor. Çoğu hasta tedaviden olumlu yanıt alsa da, tedaviye rağmen kalıcı remisyona ulaşamadıkları için “zorlu seyreden” grup olarak sınıflandırılan hasta sayısı, toplam hasta sayısının yüzde 6 ile 28’i arasında değişiyor.

Ağrı, Ruh Hali ve Uyku Arasında Oluşan Kötü Döngü

Çalışmalara göre bu ek sağlık sorunları romatoid artrit ile yalnızca yan yana var olmaktan öte, belirtilerin aktif kalmasına katkıda bulunuyor. Örneğin ağrı ve depresyon fiziksel aktiviteyi azaltabilir, kilo alımına yol açabilir ve hem uyku hem de ruh halini kötüleştirebilir. Bu değişimler tekrar ağrıyı şiddetlendirebilir ve günlük aktiviteleri zorlaştırabilir; böylece koparılmakta zorlanan bir “kötü döngü” oluşur.

Amacın değerleri iyileştiği halde hasta hâlâ ağrı ve yorgunluk çekiyorsa geri adım atmak değer. Bu tür durumlarda, otomatik olarak daha fazla ilaç reçete etmek yerine, belirtileri sürdüren şeyin ne olduğu aranmalı – kronik ağrı sendromu mu, depresyon mu, uyku bozukluğu mu yoksa obezite mi.

Semmelweis Üniversitesi Romatoloji ve İmmünoloji Anabilim Dalı Başkanı Dr. György Nagy

Araştırmacılar, bu yaklaşımın zorlu seyreden hastalarda sonuçları iyileştirdiğini gözlemlediklerini belirtiyor. Birçok durumda tedaviyi aslında hastanın belirtilerini sürdüren şeyin merkezine alarak hekim-hasta ilişkisini de güçlendirebilir.

Uluslararası Etki Kazanan Bir Model

Çalışma ekibinin geliştirdiği model, uluslararası alanda dikkat çekiyor. “Zorlu seyreden” hastalığı tanıtan kavramın ve buna bağlı tedavi stratejisinin yayımlandığı makaleler, diğer araştırmacılar tarafından daha fazla bin kez alıntılanıyor. Bu tanım artık yalnızca romatoid artrit için değil, aynı zamanda diğer hastalıkların tartışıldığı bağlamlarda da dünyaca kullanılıyor.

Geniş ölçekte kullanılan “hedefe yönelik tedavi” yaklaşımında hekimler, hastalığın aktivite düzeyini yansıtan ölçülebilir göstergeleri düzenli olarak takip ediyor. İltihap yeterince azaltılmıyorsa tedavi, ilaç dozunu artırarak ya da başka bir ilaç geçerek ayarlanıyor. Ekibin savunduğu görüş, aynı yaklaşımın bir tür “erken uyarı sistemi” olarak da işlev görebileceği yönünde. Ölçülebilir iltihap işaretleri iyileşse de belirtiler devam ediyorsa, bu ağrı ya da yorgunluğun yalnızca – belki hiç – devam eden iltihaptan kaynaklanmadığını gösterebilir.

Kişiselleştirilmiş Tedavi İçin Yapay Zeka

Araştırmacılar, çalışmalarının bir sonraki aşamasına da bakıyor. Kendi araştırmaları yanında, romatoid artrit hastaları için daha etkili tedaviler geliştirmek amacıyla yapay zeka temelli projelere de katılmayı planlıyorlar.

Yapay zeka temelli örüntü tanıma ile hastalar arasında alt grupları belirleyebiliriz ve bu verilerin yardımıyla onlar için daha etkili, neredeyse kişiselleştirilmiş tedavi stratejileri oluşturabiliriz.

Semmelweis Üniversitesi’nde doktora öğrencisi ve çalışmaların birinci yazarı Dr. Lilla Gunkl-Tóth