Beslenme Kılavuzlarını İçinden Çürüten Kurumsal Oyun Planı: ILSI’nin Şeker ve Et Lobisi Taktikleri

2019 yılında Uluslararası Yaşam Bilimleri Enstitüsü (ILSI) adı verilen kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun, Coca-Cola gibi içecek devleri ile işlenmiş et üreticilerinin ardındaki gizli lobi grubu olduğu iddia ediliyor. Bu grup, bilimsel araştırmaları kendi ticari çıkarlarına göre yönlendirmek için bilimsel çevreleri ve sağlık politikalarını etkilediği için kamu sağlığı alanında büyük bir tartışma yarattı.

Olayın özünü anlamak için 2015 yılına dönülmesi gerekiyor. O yıl Amerikalılar için hazırlanan beslenme kılavuzları, insanların şeker tüketimini azaltmalarını önermişti ve bu durum şeker sanayini doğrudan etkiliyordu. Kanıt büyük ölçüde karşılarında olduğu için endüstri, tütün sanayiinin yıllardır uyguladığı “bilimsel tartışmaya şüphe tohumu ekleme” yöntemine başvurdu.

Bilimsel Bulgularla Çelişen Öneriler

2019 yılında Dahili Tıp Yıllıkları (Annals of Internal Medicine) dergisinde yayımlanan bir dizi inceleme, önceki çalışmaların vardığı sonucu tekrar teyit etti. Bu incelemeler, kırmızı ve işlenmiş et tüketimini düşüren beslenme düzenlerinin erken ölüm riskini, kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet gibi metabolik hastalık riskini azalttığını ortaya koydu. Buna rağmen kılavuz önerileri, “mevcut işlenmemiş kırmızı et tüketimine devam edin” ve “mevcut işlenmiş et tüketimine devam edin” şeklinde sonuçlandı.

Bu durum, erken ölüm, kanser, kalp hastalığı diyabet riskinin arttığı bir ortamda halkın burger ve pastırma gibi ürünleri yemeye teşvik edilmesi anlamına geliyordu. Beslenme kılavuzlarının bilimsel bulgularla bu denli çelişmesi, arkasında duran lobilerin etkisini işaret ediyordu.

Tütün Sanayiinden Alınan Oyun Planı

Bu tablonun nasıl oluştuğunu anlamak için 2015’e dönülüyor. O yıllarda Amerikalılar için hazırlanan beslenme kılavuzları, insanların şeker tüketimini azaltmalarını önermişti ve bu durum şeker sanayini doğrudan etkiliyordu. Kanıt büyük ölçüde karşılarında olduğu için endüstri, tütün sanayiinin yıllardır uyguladığı “bilimsel tartışmaya şüphe tohumu ekleme” yöntemine başvurdu.

Bu, tütün sanayiinden alınmış klasik bir oyun planıdır: Bilimi sorguya sok. Bu, endüstri fonlarının görüşü nasıl çürüttüğünün bilinen bir örneğidir ve utanç vericidir.

Profesör Marion Nestle

Bu aralık (ILSI), masumane bir isme sahip olduğu iddia edilen ancak aslında küresel ölçekte gıda politikalarını şekillendiren, Coca-Cola’nın üst düzey bir yöneticisi tarafından kurulan ve temelde tarım, gıda ve ilaç sanayinin devlerinin fonlarıyla ayakta duran bir kuruluştu. On yıllar boyunca fark edilmeden faaliyet gösterdikten sonra, bütçesini sağlayan 400 şirket üyesinin çıkarlarını ileri süren gizli bir lobi grubu olduğu için hem Amerika’da hem de yurt dışında artan bir denetime tabi tutuldu.

Fon Kaynakları ve Sonuçlar Arasındaki Bağlantı

2015 yılında Amerikalılar için hazırlanan beslenme kılavuzlarının şeker tüketimini azaltmasını önermesinin ardından, Coca-Cola tarafından finanse edilen ILSI, bu kılavuzların güvenilir olmadığını savunan bir inceleme düzenledi. Bu çalışmanın başına, halk arasında “kiralık bilim insanı” olarak bilinen Bradley Johnston getirildi.

Dahili Tıp Yıllıkları dergisinde yayımlanan “Şeker Tüketimi Konusunda Kılavuz Önerilerinin Bilimsel Dayanağı” başlıklı çalışma, kılavuzların güvenilir önerme ölçütlerini karşılamadığını ve düşük kaliteli kanıtlara dayandığını belirtti. Çalışma Hershey, Red Bull, Coca-Cola ve Oreos’un üreticileri gibi firmalar tarafından finanse edilmiş olsa da yazarlar, protokolü yazdıklarını ve çalışmayı ILSI’den bağımsız yürüttüklerini iddia etti.

Bilimsel makalelerdeki fon kaynakları ile sonuçlar arasındaki ilişkiye bakıldığında, endüstri fonlu çalışmaların sonuçlarının lehine sapma gösterme olasılığının, hiçbir sanayi fonu olmayan çalışmalara göre yaklaşık yedi-sez kez daha yüksek olduğu görülüyor.

Beslenme Araştırmaları Analizi

Ancak Associated Press’in edindiği e-postalar, grubun “revizyon istediğini” gösterince dergi düzeltme yayımlamak zorunda kaldı. Yapılan araştırmalarda çalışmalardan birinin yazarının Coca-Cola’dan doğrudan 25.000 dolarlık hibe aldığını belirtmeyi unuttuğu da ortaya çıktı.

Sekre Sanayiinin Kendi Sektörünü Eleştirmesi

Bir şekerleme şirketi, kendi sektörü fonlu bir çalışmayı eleştirdiğinde durumun ne kadar kötü olduğunu anlamak yeterli. Snickers, Skittles ve M&M’s’in üreticisi Mars, diğer gıda şirketlerinden sıyrılıp bu endüstri fonlu çalışmayı reddetti. Üstelik Mars’ın kendisi de ILSI üyesiydi; ancak halkı şeker tüketimini azaltmak için kılavuzları yok saymaya davetmek tüm sektörün kötü görünmesine yol açıyordu.

Müdahale çalışmalarında, endüstri fonlu çalışmaların kendi ürünleri hakkında olumsuz sonuçlara varma oranının yüzde sıfır olması, anyone’ı şaşırtmamalı. Bu durum, ticari çıkarların bilimsel bulguları nasıl etkilediğinin bir başka kanıtıydı.

Dergilerin Karşı Taktikleri

Dergiler, zararlı ürünlerin güvenliğini öne çıkaran ya da “ürünlerini sorguya sokan bilim bütünlüğünü tartışma” taktiklerine nasıl karşı koyabilir? Tütün sanayiinin bilimsel söylem üzerindeki etkisine direnmek için önde gelen dergi editörleri, tütün sanayi fonlu makalelerin pasif taşıyıcıları olmayı reddetti ve bu tür çalışmaları kabul etmedi.

Bu çerçevede kaliteli dergilerin, kola ve çikolata şirketleri gibi sonuçta ticari çıkarı olan varlıklar tarafından finanse edilen ek şeker içeren çalışmalar yayımlamaktan kaçınabilir. Ancak ILSI fonlu şeker tüketimi incelemesi Dahili Tıp Yıllıklarında yayımlandığı için bu ilkenin tam olarak uygulanmadığı görülüyor.

Yeni Kılavuzlar ve Et Lobisinin İzleri

Dört yıl sonra, yani bu yazının başına geri dönülüyor. Amerikalılar için hazırlanan beslenme kılavuzlarının bir sonraki paketi yola çıkarken, komitenin son bilimsel raporu insanların sadece şeker değil et tüketimini de azaltmaları gerektiğini önerdi. Bunun üzerine Büyük Sığır Eti lobisi, önceki şeker lobisinin izinden gitmeye karar verdi ve işlenmiş-işlenmemiş et tüketimine devam önerileri aynı dergide, aynı bilim insanı Bradley Johnston önderliğinde yayımlandı.

Bu gelişmelerin ardındaki mekanizmaların tam olarak nasıl işlediği bir sonraki aşamada incelenecek. Bu yazı, endüstrilerin beslenme ve sağlık kılavuzlarını nasıl etkilediğine dair sekiz bölümlük serinin ilkini oluşturuyor.

Bazen kurumsal nüfuz, bilimsel Beslenme Kılavuzu Danışma Kurulunun kendisine de sızabiliyor. Bu konuda danışma kurulundaki çıkar çatışmalarına bakılması gerekiyor.

Beslenme Kılavuzu Analizi

Serinin sonraki bölümlerinde, bu lobilerin bilimsel süreçleri nasıl yönlendirdiğine dair detaylı tarihsel ve teknik analizler sunulacak. Okuyucuların dikkatini çeken temel mesaj, beslenme kılavuzlarının ardındaki bilimsel dayanakların, fon veren endüstrinin ticari çıkarlarından ne kadar etkilendiğidir.