Glossofaringeal Sinirin Anatomik Yapısı ve Beş Temel Fonksiyonu

Glossofaringeal Sinirin Kökeni ve Konumu

Glossofaringeal sinir (CN IX) 9. kranial sinirdir ve afferent duyu ile efferent motor nöronları içeren karma bir sinirdir. Upper medulla oblangatadan, vagus sinirinin hemen önünden çıkar. Motor dalları embriyonik dönemdeki medulla oblangatanın tabanından, duyu dalları ise kranial nöral katlantıdan köken alır.

Sinir beyin sapından, flokkulusun hemen önünden veya altından ayrılır ve kafatasını juguler foramenin merkezinden geçerek terk eder. Juguler foramen içerisinde superior ve inferior ganglionlar kendi dural kılıflarına sahiptir. Inferior ganglion, temporal kemiğin petroz parçasının alt kısmında yer alan, kohleanın aquaduct kısmının bağlantılı olduğu triangular oluk ile ilişki içerisindedir.

Dallar ve Anatamik Seyir

Glossofaringeus siniri juguler forameni vagus ve aksesorius siniri ile birlikte terk ettikten sonra internal juguler ven ve internal carotid arter arasında karotid kılıf ile birlikte ilerler. Stylopharyngeus kasının alt kısmına doğru styloid çıkıntı ve ona tutunan kaslar boyunca ilerler. Buradan öne doğru ark şeklinde uzanarak boynun yan tarafında stylopharyngeus ve orta faringeal kaslara uzanır. Hypoglossus kasının altından uzanarak palatin tonsillere, dilin tabanına ve ağızdaki seroz salgı bezlerinde terminal dallarını verir.

Sinirin temel dalları şunlardır: tympanic, stylopharyngeal, tonsiller, karotid sinus siniri, dilin 1/3 arka kısmına giden dallar, lingual dallar ve vagus siniri ile bağlantı dalı. Glossofaringeus sinir vagus siniri ile birlikte faringeal pleksusun yapısına katılır.

Beş Temel Fonksiyon

Glossofaringeal sinirin 5 temel fonksiyonu vardır. Brankial motor (özel visseral efferent) stylopharyngeus kasını uyarır. Visseral motor (genel visseral efferent) otik ganglion aracılığı ile parotis bezinin parasempatik innervasyonunu sağlar. Visseral duyu (genel visseral afferent) karotid sinüs ve karotis gövdesinden duyusal bilgi alır. Genel duyu (genel somatik afferent) timpanik zarın yüzeyinden, üst farinksten ve dilin 1/3 arka kısmından duyusal uyarı alır. Visseral afferent (özel visseral afferent) sirkümvallat papillalar dahil dilin 1/3 arka kısmından tat duyusu alır.

Motor Bileşenler

Brankial motor dallar, yutma ve konuşma esnasında farinksin yukarı doğru hareket ettirilmesini sağlar. Bu dallar medulla oblangatanın rostral kısmında bulunan ve retiküler formasyonun bir parçası olan nucleus ambiguus’dan köken alır. Stylopharyngeus kasının istemli kontrolünü sağlayan uyarı beynin pre-motor ve motor korteksinden çıkar, kortiko-bulbar yollar aracılığı ile internal kapsülün genu kısmından geçerek her iki taraftaki nucleus ambiguusda sinaps yapar.

Visseral motor sinirler beyin sapının yan kısmından çıktıktan sonra juguler foramene girerler. Juguler kanaldan çıkmadan önce timpanik dal temporal kemiğin petroz parçasından içeri girer. Kafatasından çıktıktan sonra küçük petrozal sinir, foramen ovalenin hemen altında mandibular sinir komşuluğundaki otic ganglionda sinaps yapar.

Duyusal Bileşenler

Visseral duyusal bileşen karotid sinüsteki baroreseptörler ve karotik gövdesindeki kemoreseptörlerden duyu alır. Bu sayede solunum hızı, kan basıncının dengelenmesi, serum karbondioksit ve oksijen saturasyonlarının düzenlenmesi sağlanır. CN IX’un visceral duyu dallarını farinksin arka duvarına temas ile ortaya çıkan gag refleksinin tetiklenmesini sağlar; bu refleksin efferent motor uyarısı vagus siniri ile taşınır.

Özel duyusal sinirler dilin arka 1/3 kısmından tat duyusunu algılar. Bu çekirdekten çıkan uyarılar santral tegmental yol boyunca yukarı çıkarak her iki taraftaki talamusun ventral posteriomedial (VPM) çekirdeklerine gelir. Son olarak 4. nöronlar buradan çıkarak internal kapsülün arka bacağından geçerek parietal korkesteki primer duyu alanına gelir.

Klinik Özellikler

Glossofaringeal sinir hasarı dilin 1/3 arka kısmının tat duyusunun ve yutma fonksiyonlarının kaybına sebep olur. Glossofaringeus sinirinin muayenesinde gag refleksi kontrolü, konuşmanın kontrolü, yutma ve öksürme gibi fonksiyonların kontrolü yapılır. Ayrıca dilin 1/3 arka kısmının tat duyusu için farklı tatlar ile kontrol yapılabilir.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.