Tip 2 Diyabet Hastalarında Kansere Yönelik Açık Artıyor: Obezite İlişkilli Kanserler Sorunlu

Danimarka’daki ulusal sağlık kayıtlarını kullanan bir çalışma, tip 2 diyabet hastalarının kansere yakalanma oranlarının diyabeti olmayanlara göre daha yüksek olduğunu ve bu farkın son yıllarda genişlediğini ortaya koydu. Bulgular, uzun süreli diyabet bakımında kalp damarı ve böbrek korumanın yanı sıra kanser önleme ve erken taramaya da yer verilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Avrupa Diyabet Çalışmaları Derneği (EASD) 2026 Yıllık Toplantısı’nda Milan, İtalya’da sunulan çalışma, 1996-2022 yılları arasında tip 2 diyabetli yetişkinlerin kansere yakalanma oranlarının diyabeti olmayanlara göre daha yüksek olduğunu ve son yıllarda bu açığın büyüdüğünü gösteriyor.

Luke Halpern imzasıyla yayımlanan habere göre, çalışmanın baş araştırmacısı Steno Diabetes Center Aarhus ve Aarhus Üniversitesi Hastanesi Patoloji bölümünden doktora dereceleri (PhD) sahip danışman ve klinik asistan profesör Tinne Laurberg, bulguların “kanserin tip 2 diyabetin önemli bir uzun süreli komplikasyonu olarak daha fazla tanınmasını desteklediğini” söyledi.

Laurberg’in ekibi daha önce, Danimarka’da 2002-2019 yılları arasında tip 2 diyabetlilerde kalp damar ölümünün azalırken kanserölümünün yüksek kaldığını ve böylece kanserin bu popülasyondaki ölüme yol açan başlıca neden haline geldiğini bulmuştu. Bu analizde, tip 2 diyabetlilerin neredeyse tüm kanser türlerinden yükselmiş ölüm riski taşıdığı; en yüksek göreceli riskin karaciğer, pankreas ve böbrek kanserlerinde olduğu görüldü.

Ayrı bir çok uluslu analiz ise 11 gelir düzeyi yüksek ülkede diyabetli kişilerde kanserin dördünde sonradan ölüme yol açan başlıca neden olduğunu; kalp damar hastalığının artık bu popülasyonda evrensel olarak en yaygın ölüm nedeni olmadığını buldu.

Yeni analiz için araştırmacılar, 1996-2022 arasında 18 yaş ve üzeri yetişkinleri takip etmek üzere Danimarka ulusal sağlık kayıtlarını kullandı. Katılımcılar tip 2 diyabet tanısı alana kadar diybeti olmadığı kategorisinde; sonrasında ise tip 2 diyetli olarak sınıflandırıldı. Takip, kanser tanısı, göç, ölüm veya 31 Aralık 2022’ye kadar sürdü. 27 yılda araştırmacılar, tip 2 diyabetlilerde 75.540 ilk kanseri; diyabeti olmayanlarda ise 635.323 kanseri tespit etti.

Obezite ilişkili kanserler en büyük farkları gösterdi: 2010-2022 arasında tip 2 diyetli erkeklerde yüzde 45, kadınlarda yüzde 30 daha yüksek oranda; 1996-2009’da ise sırasıyla yüzde 34 ve yüzde 23. Renk kanseri (kolorektal) oranları tip 2 diyabetli erkeklerde yüzde 17, kadınlarda yüzde 14 daha yüksekti; menopoz sonrası meme kanseri oranları ise tip 2 diabetesli kadınlarda yüzde 8 daha yüksekti.

Obezite ilişkili olarak sınıflandırılmayan kanserlerde durum farklılaştı. Son dönemde akciğer kanseri oranları erkeklerde yüzde 23, kadınlarda yüzde 25 daha yüksek bulundu; kadınlarda bu oran 1996-2009’da yüzde 12 düşükken, 2010-2022’de yüzde 25 yükseldi. Buna karşılık prostat kanseri oranları tip 2 diyabetli erkeklerde yüzde 19 daha düşüktü.

Laurberg, kadınlardaki bu değişimin nedenini belirsiz olduğunu belirtti ve şunları söyledi:

Danimarka’da kadınların sigara içme oranları son on yıllarda belirgin biçimde düştü. Ancak sigaraişleme alışkanlıklarının tip 2 diyabetli ve olmayan kadınlarda farklı şekilde değişip değişmediğini bilmiyoruz. Böyle farklar gözlemlenen değişime potansiyel olarak katkıda bulunabilir; ancak çalışmamız bunu araştırmak için bireysel sigara verileri içermiyor. Bu nedenle bu bulguyu açıklayan şeyi belirleyemiyoruz.

Tinne Laurberg, Pharmacy Times’a

Araştırmacılar daha geniş biçimde, çalışmanın kanser tanı oranlarındaki farkları betimlemek için tasarlandığını; tip 2 diyabetin bunlara neden olup olmadığını belirlemek için olmadığını uyardı. Vücut ağırlığı, sigara, alkol ve fiziksel aktivite gibi faktörler çalışmanın kapsamının dışındaydı; bir kanserin obezite ilişkili olarak sınıflandırılması, gözlemlenen farkların açıklamasından çok popülasyon düzeyinde bir ilişki yansıtıyor.

Amerikan Diyabet Derneği (ADA) 2026 Bakım Standartları, diyabetin karaciğer, pankreas, endometrium, kolon ve rektum, meme ve mesane kanserleri artmış riski ile ilişkili olduğunu belirtiyor. Yönergeler, diyetli kişilerin yaşına ve cinsiyetine uygun kanser taramalarını tamamlamaları için teşvik edilmesi; obezite, fiziksel hareketsizlik, alkol kullanımı ve sigara gibi değiştirilebilir faktörlerin azaltılması gerektiğini tavsiye ediyor.

Kolon kanseri (colorektal) ve menopoz sonrası meme kanseri gibi yaygın obezite ilişkili kanserler için tarama programları birçok ülkede zaten mevcut; Laurberg’in ekibi, tip 2 diyabetliler arasında daha fazla katılım çağrısında bulundu.

Farmacistler, tip 2 diyetli kişileri mevcut kanser tarama programlarına katılmaları için hatırlatarak önemli bir rol oynayabilir; özellikle kolon ve meme gibi yaygın kanserlerde. Sağlık profesyonellerinin önerilerinin kanser taramaya katılımı artırabileceğini önceki araştırmalardan biliyoruz. Dolayısıyla, bu taramaları hastalarla ilgili görüşmelerde açmak, katılıma destek olabilecek basit ama değerli bir yol olabilir.

Tinne Laurberg

İlacın yenilenmesi ve ilaç incelemesi ziyaretleri, sigarayı bırakma desteği için de doğal fırsatlar sunuyor.

İlaç güvenliğiyle ilgili sorular da ortaya çıkabilir. ADA, glukagon-peptit-1 reseptör ajonistlerinin (GLP-1 RA) insanlarda tiroid, pankreas veya başka herhangi bir kanser türünün oluşumu ile ilişkili olduğu gösterilmediğini belirtiyor. Yönergeler; metformin ve sulfonüreyaların kanser önleyici özellikleri olabilir ancak şu anda öneri yapılamayacağını ekliyor.