Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Gelecekteki Pandemilerden Korunmaya Yeniden Taahhüt Etti

25 Eylül 2026’da New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde düzenlenen ikinci düzeyli toplantıda, küresel sağlık güvenliğinin güçlendirilmesi konusundaki taahhütlerini tazeleyen dünya liderleri, pandemi önleme, hazırlık ve müdahale (PPPR) alanındaki yatırımların ve eylemlerin sürdürülebilir ve daha adil olması gerektiğini vurguladı.

2023’te COVID-19 pandemisinin yarattığı zorluklara ve küresel sağlık güvenliğindeki boşluklara yanıt olarak düzenlenen ilk düzeyli toplantının ardından gerçekleştirilen bu toplantıda, ülkeler PPPR’nin yalnızca bir sağlık meselesi olmadığını, bunun yerine toplulukların ve ilgili tüm sektörlerin katılımıyla devletlerin tamamının ve toplumun tamamının dahil edildiği kapsamlı bir yaklaşım gerektirdiğini belirtti.

Üç Yıllık İlerlemenin Ardından Yeni Bir Çağrı

Katılımcılar, pandemi tehditlerini tespit etmek, hazırlık yapmak ve yanıtlamak için küresel sistemleri güçlendirmede son üç yılda elde edilen ilerlemeyi tanıdı. Bu kapsamda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Pandemi Anlaşması kabul edildi ve 2005 tarihli Uluslararası Sağlık Düzenlemelerine eklemeler yapıldı. Epidemik ve pandemi izleme, patojen paylaşımı ile aşı, tedavi ve tanı ürünlerinin yerel üretimine odaklanan küresel merkezlerin kurulmasıyla da PPPR kapasiteleri ve altyapısı genişletildi.

COVID-19 pandemisi küresel sağlık güvenliğindeki çatlakları ortaya koydu ve kötüleştirdi, dünyaya acı verici dersler öğretti. Bugün gösterilen siyasi taahhüt bu derslerin yansımasıdır ve yerel ve ulusal kapasiteleri inşa etmek ve güçlendirmek, dirençli sağlık sistemlerine yatırım yapmak ve ürün, araç ve kaynaklara adil erişimi genişletmek gibi somut, ölçülebilir ve acil eylemlere yönelik önemli taahhütleri içerir.

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus

DSÖ Genel Direktörü Tedros’un açıklamaları, pandeminin 2020 ile 2023 arasında 20 milyondan fazla fazladan ölümle sonuçlanan ve küresel ekonomiden 10 trilyon doların üzerinde değer kaybettiren COVID-19 tehdidine karşı dünyayı daha iyi hazırlanmasını gerektirdiği yönündeki çağrısını da içeriyordu. Tedros, ilerlemenin sürdürülebilmesi için eylem ve yatırıma devam edilmesi gerektiğini ifade etti.

Patojen Erişim ve Fayda Paylaşımı Sistemi İçin Acil Müzakere

Ülkeler, DSÖ Pandemi Anlaşması’na ek olarak Patojen Erişim ve Fayda Paylaşımı (PABS) sistemini kurmak amacıyla yürütülen ek protokol müzakerelerinin başarıyla tamamlanmasının acil olduğunu vurguladı. Bu ek protokolün amacı, pandemi potansiyeli taşıyan patojenlerin ve bunların kullanımından doğan faydaların zamanında paylaşılmasını işletecek bir sistemin oluşturulmasıdır. Bu sayede aşı, ilaç, tanı ürünleri ve diğer sağlık ürünlerinin araştırılması, geliştirilmesi ve adil biçimde paylaşılması mümkün olacaktır.

Müzakere aşamasında bulunan Patojen Erişim ve Fayda Paylaşımı Sistemi, DSÖ Pandemi Anlaşması’nın tam potansiyelini açığa çıkarmak için kritik öneme sahiptir. Kaybedilecek bir zaman yoktur. Üye ülkeleri bu eylemleri hızlandırmaya çağırıyorum. Bunu tamamlayalım. Dünyanın beklediği Pandemi Anlaşması’nu hayata geçirelim.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres adına konuşan Birleşmiş Milletler Kalkınma Sekreteri Amina Mohammed

Ek protokolün, Üye ülkelerin DSÖ Pandemi Anlaşması’nı onaylamaya yönelik ulusal görüşmelerine başlamak için 2027 Mayıs’ta yapılacak Dünya Sağlık Meclisi’nde kabul edilmesi gerekmektedir. Rahman, pandeminin önlenmesinin patlama öncesinde uzun süredir başladığını belirterek insan, hayvan ve çevre sağlığı arasındaki bağları ele alan Tek Sağlık yaklaşımının önemine de dikkat çekti.

Toplantının açılışında 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Başkanı Dr. Khalilur Rahman, aşı, tanı, tedavi ve diğer temel tıbbi malzemelere adil ve zamanında erişim, daha güçlü sağlık sistemleri ile kalıcı finansman boşluklarının kapatılması yoluyla gelecekte kaçınılmaz pandemilerden korunmak için uluslararası işbirliğinin şart olduğunu söyledi. Rahman, “Bilgimiz var, araçlarımız var, bilim ve uzmanlığımız var ve COVID-19’dan acı verici derslerimiz var. Bunları kendimiz, ailelerimiz ve sevdiklerimiz için kullanalım. Kaybettiğimizleri anmak ve gereksiz biçimde acı çeken herkesi hatırlamak için de bunu yapalım” ifadelerini kullandı.

Gün boyu süren tartışmaların ardından, düzeyli toplantıya katılan liderler, önleme, hazırlık ve müdahalenin yalnızca kriz anlarında değil, krizler arası yıllarda da sürdürülebilir bir siyasi öncelik olmaya devam etmesi gerektiğini vurguladı. Liderler, gelecekteki pandemilerden dünyayı korumak için sürekli siyasi liderlik, uluslararası işbirliği ve uzun vadeli yatırıma ihtiyaç duyulacağını belirtti.