Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2025 yılında veba hastalığına bağlı ölümlerin %30 oranında arttığını, bu artışın küresel ölçekte 47 ülkeden bildirilen 451.499 vaka ve 7.870 ölümle sonuçlandığını açıkladı. Kurum, bu rakamların 1999’dan bu yana WHO’ya bildirilen en yüksek yıllık veba ölüm sayısı olduğunu belirtti. Örgüt, aynı yayında menanjit ve veba gibi iki salgına yatkın bakteriyel hastalığın güncel durumunu da değerlendirdi. Veriler, hastalığın gerçek yükünün çok daha yüksek olduğu, çünkü vakaların büyük bir kısmının bildirilmediği uyarısıyla birlikte sunuldu.
Bu bulgular, WHO’nun haftalık epidemiyolojik kaydı (Weekly Epidemiological Record) kapsamında yayımlandı. Kurum, veba vakaları ve ölümlerinin küresel düzeyde yaklaşık %90’ını seven ülkenin oluşturduğunu kaydetti. Bu ülkeler arasında Angola, Bangladeş, Demokratik Konggo Cumhuriyeti, Nijerya, Güney Sudan, Sudan ve Yemen yer alıyor. WHO Afrika Bölgesi ise en ağır yükü taşıdı; 2024’e göre vaka sayısında %34, ölüm sayısında ise %58 artış kaydedildi.
Dünya Sağlık Örgütü Sağlık Acil Durumları Programı Direktörü Dr. Chikwe Ihekweazu, veba ölümlerindeki artışın önündeki zorluğu hatırlattığını vurguladı: “Bugün, bu hastalığı önlemek ve tedavi etmek için araçlarımız varken, kimse veba nedeniyle ölmemelidir. Vakaların ve ölümlerin küçük bir ülkeler grubunda yoğunlaşması, güvenli su, hijyen ve sanitasyon alanındaki hedefli yatırımların en büyük etkiyi nerede yaratabileceğini gösteriyor. Güçlendirilmiş hastalık gözetimi, topluluk katılımı, aşılanma ve kaliteli bakıma erişimle birleştirilen bu yatırımlar, bu eğilimi tersine çevirmeye yardımcı olabilir.”
Veba, Vibrio cholerae bakterilerinin yol açtığı akut ishali bir hastalıktır. Hastalık, özellikle güvenli su ve sanitasyon olanaklarının olmadığı alanlarda, dışkıyla kirli gıda ve su yoluyla bulaşır.
WHO, vabanın önlenebilir ve tedavi edilebilir olduğunu ancak şiddetli sıvı kaybının hızlı tedavi edilmemesi durumunda ölümcül olabileceğini hatırlattı. Bildirilen veba ölümlerinin beşten birinden fazlası sağlık kuruluşları dışında gerçekleşti; bu durum, çok sayıda hastanın hala zamanında bakıma ulaşamadığını ortaya koyuyor. Sağlık kuruluşlarında tedavi edilen hastalar arasında ölüm oranının küresel ortalamada %1’in altında kaldığını belirten WHO, bu oranın 2025 yılında 12 ülkede %1’i aştığını kaydetti.
Kurum, aşılanmanın veba mücadelesinde kritik rol oynadığını vurguladı. WHO’ya göre, sözlü veba aşlarının küresel üretimi 2022 ile 2025 arasında iki.binden fazla artış gösterdi; yıllık üretim yaklaşık 30 milyon dozdan 80 milyon doza çıktı ve bu da aşıya erişimi önemli ölçüde iyileştirdi. Geçen yıl, Aşı Sağlanması İçin Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG), etkilenmiş ülkelerde kullanılmak üzere 71 milyon doz aşıyı onayladı; bunların 20 milyon dozunu önleyici aşılanma oluşturdu. ICG, daha than üç yıl süreyle askıya alınan aşılanmanın bu yıl başında yeniden başladığını belirtti.
Aşılanma, 2030’da menanjitin yenilmesine yön veriyor
Bakteriyel menanjit, Afrika’daki menanjit kuşağındaki ülkelerde ağır bir yük olmaya devam ediyor. Senegal’den Etiopya’ya uzanan ve düzenli olarak salgınların görüldüğü bu bölgede, 2025 yılında bölgedeki 26 ülkenin 24’ü WHO’ya 21.526 şüpheli vaka ve 971 ölüm bildirdi; buna karşılık gelen ölüm oranı %4,5 olarak kaydedildi. Her iki yıl için de veri bildiren ülkelerde vaka sayısı bir önceki yıla göre %5,9 geriledi.
Menanjit, beyin ve omuriliği çeviren dokuların iltihaplanmasıdır ve bakteriyel menanjit en ciddi türüdür. Bakteriyel menanjitin dünya çapındaki vakalarının büyük çoğunluğunu oluşturan dört bakteri türü bulunuyor.
WHO, meningokokkal menanjitin başlıca nedenlerinden biri olan bakteriyel menanjitle mücadeleye aşılanmanın dönüştürücü bir etkisi olduğunu belirtti. 2010’da meningokokkal A konjuge aşının tanıtılmasından bu yana, aşılanan nüfuslarda serogrup A vakaları %99’dan fazla azaldı ve aşıyı hayata geçiren ülkelerde 2017’den bu yana onaylanmış bir vaka bildirilmedi.
Beş meningokokkal serogrupa karşı daha geniş koruma sunan Men5CV/MMCV aşısı, şimdi bölgede hem ICG aracılığıyla salgın müdahalesinde hem de önleyici aşılanma kampanyalarında kullanılmaya başlandı. 2025 yılında Nijer, bu aşıyı kullanarak ülke çapında ilk kampanyayı gerçekleştiren ilk ülke oldu.
Gözetim, veba kontrolü için kritik önemini koruyor
Veba, genellikle hayvanlar arasında pireler yoluyla bulaşan ve zaman zaman insanları da enfekte edebilen bakteriyel bir hastalıktır.
2019 ile 2025 arasında 10 ülke, WHO’ya insanlarda görülen şüpheli veba vakalarını bildirdi; bunların altısı onaylanmış vaka raporladı. Genel olarak WHO’ya 3.847 şüpheli vaka ve 423 ölüm bildirildi; buna karşılık gelen vaka ölüm oranı %11 olarak belirlendi. Vakaların çoğu, vabanın bazı bölgelerde halen endemik olarak sürdüğü Demokratik Konggo Cumhuriyeti ve Madagaskar’dan geldi. Veba, vakaları bildirmeyen ülkelerde de görülebilir ve yıllık vaka sayıları, salgınların zamanına, yerine ve büyüklüğüne göre dalgalanıyor.
WHO, kemirgenlerin ve diğer hayvan popülasyonlarının sürdürülebilir gözetiminin, salgınlara hızlı müdahaleyle birleştirilmesinin vabanın erken tespitini, bulaşmanın azaltılmasını ve daha büyük salgınların önlenmesini sağlayacağını vurguladı.
Dünya Sağlık Örgütü, tüm insanların sağlığını ön planda tutan ve bilimle yol alan bir kurumdur. WHO, herkesin her yerde güvenli ve sağlıklı bir yaşama eşit şansına sahip olması için küresel çabaları önderlik eder ve destekler. Birleşmiş Milletler’in sağlık alanındaki kurumu olarak WHO; 150’den fazla konumda ülkeleri, ortakları ve insanları birleştirerek sağlık acil durumlarına yönelik küresel müdahaleyi önderlik eder, hastalıkları önler, sağlık sorunlarının kök nedenleriyle ilgilenir ve ilaçlara ve sağlık hizmetlerine erişimi genişletir. Kurumun misyonu, tüm ülkeleri sağlıkı teşvik etmeye, sağlamaya ve korumaya destek olmaktır. “Sağlık için birlikte. Bilime destek” temalı 2026 Dünya Sağlık Günü, bilimi dünyanın her yerinde sağlığı ve refahı korumanın temeli olarak öne çıkaran bir yıl süren kampanyayı işaret ediyor.
[…] Çekebilir: Dünya Sağlık Örgütü’nden veba, menanjit ve veba salgınlarına ilişkin küresel veriler… Kaynak: FDA […]