Bilim insanları, Grönland köpekbalığının (Somniosus microcephalus) ilk tam genom dizilimini tamamladı ve bu çalışma, hayvanların kanserden nasıl korunduğuna ve yüzlerce yıl yaşandığına dair genetik ipuçlarını ortaya çıkardı. Bu araştırma, insanlarda yaşa bağlı hastalıklara daha iyi bir anlayış sağlamanın önünü açabilir.
Grönland köpekbalıkları genellikle 4 ila 5 metre uzunluğunda olur ve Kuzey Atlantik ve Arktik okyanuslarında uzun ömürlüdür. Bu köpekbalıklar hakkında çok az şey bilinmektedir, çünkü yaşam alanları derindir. Tahminlere göre yavaş büyürler ve yaklaşık 150 yaşında cinsel olgunluğa ulaşırlar, bu da onları dünyanın en uzun yaşayan balıklarından biri yapar.
Tokyo Üniversitesi’nden balıkçılık kimyageri Hiroshi Kinoshita ve meslektaşları tarafından yapılan yeni bir araştırmada, Grönland köpekbalığının neredeyse tamamı (yaklaşık %96.7) genom dizilimi elde edildi. Araştırmacılar, bu dizilimde köpekbalıklarının uzun ömürlülüğüyle ilişkili olabilecek birçok gen keşfetti.
Önemli bulgular arasında, “linker histone proteinleri” olarak bilinen ve DNA’yı sarıp sıkıştıran proteinlerdeki benzersiz amino asit değişikliklerine işaret eden genetik adaptasyonlar yer aldı. Bu değişiklikler, köpekbalıklarının kromatin yapısını stabilize ederek, özellikle uzun ömürleri boyunca DNA hasarının birikmesini önlemeye yardımcı olabilir. Kinoshita, bu durumun, oksidatif stresin neden olduğu DNA hasarını azaltabileceğini belirtti.
Araştırmacılar ayrıca, bağışıklık tepkileri ve DNA onarım yollarından sorumlu gen ailelerinin köpekbalığı genomunda genişlediğini tespit etti. Kinoshita’ya göre bu bulgu, etkili hasar onarımının ve güçlü bir bağışıklık sisteminin hem uzun ömürlülük hem de kanser direnci için önemli olduğunu desteklemektedir.
Üçüncü bir keşif ise, demir depolama ve düzenlemesiyle ilgili ferritin genlerinin genomda belirgin şekilde genişlemiş olmasıdır. Bu durum, köpekbalıklarının demir metabolizmasını kontrol etme ve oksidatif stresi sınırlama konusunda daha fazla kapasiteye sahip olduğunu gösteriyor. Ayrıca, ferroptosis adı verilen demire bağımlı bir programlı hücre ölüm mekanizmasını da kısıtlayabilirler.
“Genom analizlerimiz, Grönland köpekbalığında gelişmiş genom stabilitesine ve stres direncine işaret eden birçok kanıt ortaya çıkardı,” dedi Kinoshita. “Aşırı uzun ömürlülük, tek bir genin değil, aynı zamanda genom stabilitesi, demir metabolizması, bağışıklık fonksiyonu ve stres direnci gibi çok sayıda biyolojik sistemdeki koordineli değişikliklerin bir sonucu olmalıdır.” Bu araştırmanın, insanlarda yaşlanma ve yaşa bağlı hastalıklara yönelik araştırmalara katkı sağlayabileceğini de ekledi.
Kaliforniya Üniversitesi’nde fizyolog ve biyo fizik uzmanı olan , köpekbalıklarının uzun ömürlü yaşamlarına dair daha önce çalışmalar yapmış. Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, kanser direnci, DNA onarımı ve kromatin stabilitesi gibi özelliklerin, köpekbalıklarının aşırı uzun ömrüne katkıda bulunabileceğini belirtti. Ancak bu hipotezin doğrulanması için ek araştırmalar yapılması gerektiğini vurguladı.
Grönland köpekbalığının yaşına dair daha önce yapılan çalışmalarda, radyoaktif karbon izlerinin kullanıldığı belirtilmişti. Bu yöntem, balıkların gözlerindeki mercek katmanlarında bulunan radyoaktif karbonun analiziyle hayvanın yaşını tahmin etmeye dayanıyordu.
Dalhousie Üniversitesi’nde biyolog olan , Grönland köpekbalığının uzun ömürlü olduğu fikrini destekleyen sonuçlar elde edildiğini ifade etti. Ancak, okyanuslardaki farklı katmanların yavaş karışması nedeniyle radyoaktif karbonun derin denize ulaşmasının zaman alabileceği ve bu durumun balıkların yaş tahminlerini etkileyebileceği konusunda uyarıda bulundu. MacNeil’e göre, Grönland köpekbalıklarının en az 200 yaşında oldukları kesin.
Kaynak: Live Science Health
