Kronik Pankreatitte Ekzokrin Pankreas Yetersizliği Hastaların Yaklaşık %40’ında Görülüyor

Kronik pankreatit tanısı alan hastaların yaklaşık yüzde 40’ında ekzokrin pancreas yetersizliği (EPY) geliştiğini ortaya koyan sistematik derleme ve meta-analiz, bu durumun tanı yöntemine göre belirgin biçimde değiştiğini ve sigaranın riski önemli ölçüde artırdığını gösterdi. Çin’in Şanghay kentinde gerçekleştirilen çalışmada araştırmacılar, EPY taramasının düzenli olarak yapılması gerektiğini ve tanıda ilk aşamada kullanılacak standart bir yönteme ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Sistematik derleme Meta-Analiz Sonuçları Raporlama Kılavuzu (PRISMA) ilkelerine uygun şekilde yürütüldü. Çalışma, PubMed, Embase, Cochrane Kütüphanesi ve Web of Science veri tabanlarında Kasım 2004 ile Kasım 2024 tarihleri arasında yayımlanan İngilizce yayınlar tarandı. Kayıt PROSPERO’ya kaydedildi. Değerlendirme sonucunda 7663 kronik pankreatit hastasını içeren 14 çalışma analiz edildi ve bu hastaların 2947’sinde EPY tespit edildi.

Tanı Yöntemi Sonuçları Belirgin Şekilde Etkiliyor

Pooled ekzokrin pancreas yetersizliği prevalansı yüzde 40,0 olarak hesaplandı (95% güven aralığı [GA], 33,5-46,7). Araştırmacılar, birleşik prevalans analizinde yüksek heterojeniliğin (I² = 96,7%; P < ,001) kendiliğinden tutarsızlık anlamına gelmediğini, çünkü prevalans verilerinde belirli bir değişkenliğin doğuştan geldiğini belirtti.

Araştırmacılar, sonuçları etkileyen en önemli faktörün yöntem olduğunu vurguladı. Fekal elastaz-1 (FE-1) testi kullanan çalışmalar yüzde 52,1 prevalans bildirdi (95% GA, 44,2-59,9). Karbon-dioksit nefes testi ile karaciğer yağı testinde bu oran sırasıyla yüzde 31,6 ve yüzde 21,1 olarak bulundu.

Araştırmacılar, bu farkın FE-1’in hafif ve orta dereceli ekzokrin bozukluğa duyarlı olmasından kaynaklandığını, fekal yağ testinin ise belirgin emilim bozukluğunu yakaladığını açıkladı. Aynı zamanda FE-1’in sulu ishal hastalarında pozitif sonuç verebileceğini belirtti. Çalışmalar arasındaki kesim değerleri de değişti: 100 μg/g ile 200 μg/g arasında farklılıklar gözlemlendi.

Mevcut kronik pankreatit çalışmalarında EPY için standartlaşmış tanı protokollerinin olmaması, kohortlar arasındaki bulguların tutarlılığını ve karşılaştırılabilirliğini önemli ölçüde zayıflatıyor.

Xinying Tang ve arkadaşları

İki Çinli kohortun (n = 946) birleşik prevalansı yüzde 21,1 olarak bulundu. Araştırmacılar, bu daha düşük oranın fekal yağ testine dayanmasına bağladı. Bölgesel tahminler Asya’da yüzde 31,3, Avrupa’da yüzde 44,5 ve Kuzey Amerika’da yüzde 39,8 olarak hesaplandı ancak bu farklar istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Sigaralık EPY Riskini Artırıyor

Dört çalışmanın birleşik verileri, sigaralıklık ile EPY arasında anlamlı bir ilişki ortaya koydu (OR, 1,51; 95% GA, 1,25-1,76). Sigaralı kronic pankreatit hastalarında EPY görüme olasılığı yaklaşık yüzde 51 daha yüksekti. Analiz için yeterli sayıda çalışma bulunmaması nedeniyle yayın yanlısını tespit etme imkanı sınırlı kaldı.

Bireysel çalışmalar, birleşik analiz yerine çok değişkenli analizlerde EPY ile ilişkili ek faktörler bildirdi. Bunlar arasında düşük vücut kitle indeksi ve erkek cinsiyet (HR, 1,84) yer aldı. Tek bir kesitsel kohort da şeker hastalığı (OR, 2,45), pankreatik veya ortak safra kanalı stentlemesi (OR, 1,44), pankreas rezeksiyonu (OR, 1,54) ve safra kanal darlığı (OR, 1,48) ile ilişkileri raporladı. Ana pankreatik kanal genişlemesi ve bez atrofisi tek değişkenli analizde EPY ile ilişkili bulundu.

Daha önce yürütülmüş bir meta-analiz ve iki sonraki çalışmanın verilerini kullanan ekip, ağrısız kronic pancreatitis durumunda EPY prevalansını yüzde 47,6 olarak tahmin etti. Ağrılı pankreatitle karşılaştırma yapılamadı.

Heterojenilik ve Gözlemsel Veriler Risk Faktörü Sonuçlarını Sınırlıyor

Duyarlılık alt grup analizlerine rağmen heterojenilik sürdü. Olası bir karıştırıcı faktör olan hastalık süresi çalışmalar arasında tutarsız biçimde bildirildi. Sınırlı ve kısmen düzeltilmiş risk faktörü verileri nedensel çıkarım yapmayı engelledi.

Araştırmacılar, kronic pancreatitis hastalarında düzenli EPY taraması yapılmasını özellikle istedi. Sigaralık öyküsü, beslenme bozukluğu veya ilerlemiş pankreas hasarı bulunan hastalarda taramanın önemini vurguladı. İlk aşama testi olarak FE-1 önerildi. Pankreas enzim replasman tedavisinin hala yetersiz kullanıldığı ve yeterince izlenmediği belirtildi.

Araştırmacılar, standartlaşmış FE-1 kesim değerleri, uzun süreli doğal seyir çalışmalarını ve sigarayı bırakma konusundaki araştırmaları öncelik olarak sıraladı. EPY’nin yeterince tedavi edilmemesi yağ emilim bozukluğunu, kilo kaybını, beslenme eksikliklerini ve A, D, E ve K vitaminlerinin eksikliğini doğuruyor; tedavi edilmediğinde artmış hastalık oranı, azalmış fiziksel işlev ve daha fazla sağlık hizmeti kullanımıyla ilişkilendirildi.

Araştırmacılar, bu meta-analizin klinik pratik için kritik referans noktaları sağladığını belirtti. Standartlaşmış EPY tarama protokollerinin ve hedefli müdahalelerin (örneğin sigarayı bırakma) komplikasyonları azaltmak için gerekli olduğunu vurguladı.