Lipoprotein(a) Seviyeleri Venöz Tromboembolizm Riskiyle Tutarlı Şekilde İlişkilendirildi

Mayo Clinic’ten araştırmacıların yürüttüğü geriye dönük kohort çalışması, serum lipoprotein(a) [Lp(a)] seviyelerinin artışı ile ilk kez tanılanan venöz tromboembolizm (VTE) arasında tutarlı bir ilişki olduğunu ortaya koydu. 69.214 katılımcının dahil edildiği araştırmada, Lp(a) düzeyi 50 mg/dL ve üzerinde olan hastalarda VTE olay oranının belirgin biçimde yüksek bulunduğu belirlendi. Çalışma sonuçları, Lp(a)’nın kalp-damar hastalıkları açısından bilinen risk faktörü olsa da venöz pıhtılaşmayla bağlantısı konusunda netleşmeyen bulgulara yeni bir ışık tuttu.

Araştırmayı yürüten Luke Dreher ve arkadaşları, Lp(a) düşürücü tedavilerin ilerlemesi ve testlerin yaygınlaşmasıyla birlikte yükselmiş Lp(a) düzeyinin venöz olaylarla gerçekten ilişkili olup olmadığının giderek daha önemli hale geldiğini vurguladı. Bu bağlamda ölçülen Lp(a) ile ilk kez tanılanan VTE arasındaki ilişkiyi incelemeyi hedeflediklerini belirten Dreher, “Lp(a) düşürücü tedaviler ilerlerken ve testlerin yaygınlaşmasıyla birlikte, yükselmiş Lp(a)’nın venöz olaylarla paralel gidişi olup olmadığının netleştirilmesi giderek daha önemli hale geliyor,” dedi.

Araştırmanın Tasarımı ve Yöntemi

Araştırmacılar, Mayo Clinic Enterprise veri tabanını kullanan 1997 ile 2026 yılları arasında uzanan geriye dönük bir kohort çalışması gerçekleştirdi. Çalışmaya mg/dL cinsinden raporlanan en az bir rutin bakım Lp(a) ölçümü bulunan yetişkinler dahil edildi ve ilk değer indeks ölçüm olarak kabul edildi. Araştırmanın temel çıktısı, indeks Lp(a) ölçümünden itibaren belgelenen derin ven trombozu (DVT) veya pulmoner embolizm (PE) olarak tanımlandı. Ek çıktılar ise DVT ve PE’nin ayrı ayrı incelenmesini içerdi.

Kohorta dahil edilen 69.214 hastanın 19.553’ü (%28,3) Lp(a) düzeyinin 50 mg/dL üzerinde olduğunu gösterdi. Takip sürecinde toplam 1.492 hasta (%2,2) ilk kez tanılanan VTE geçirdi; bunların 1.010’u (%1,5) DVT, 839’u (%1,2) ise PE olarak kaydedildi. Ham VTE oranları Lp(a) ≥50 mg/dL grubunda belirgin biçimde yüksekti (2,8’e karşı 1,9).

Sayısal Bulgular ve Doz-Yanıt İlişkisi

Birincil çok değişkenli modele göre Dreher ve arkadaşları, iki bileşen arasında anlamlı bir ilişki saptadı: Lp(a) ≥50 mg/dL için ayarlanmış odds oranı (AOR) 1,36 (%95 güven aralığı [GA], 1,22-1,52); DVT için AOR 1,33 (%95 GA, 1,16-1,52); PE için ise AOR 1,33 (%95 GA, 1,15-1,54) olarak hesaplandı.

Araştırmacılar ayrıca Lp(a)’daki her 10 mg/dL’lik artışın VTE ile ilişkili olduğunu buldu (AOR, 1,05; %95 GA, 1,04-1,06) ve DVT ile PE için benzer tahminler kaydetti. Aktif kanser ve büyük trombofili durumları çıkarıldıktan sonra bulgular değişmedi; eşik analizleri ise daha yüksek eşiklerde daha büyük etkiler gösterdi. Lp(a) ≥100 mg/dL için AOR 1,74 (%95 GA, 1,5-2,01); ≥150 mg/dL için ise AOR 2,66 (%95 GA, 2,16-3,28) olarak bulundu.

Lp(a)’nın belirgin biçimde yükseldiği hastalarda venöz çıktılarla ilgili ileri düzeyde prospektif çalışmalar yapılmasını destekleyen ilişkinin tutarlılığı, gelecekteki Lp(a) düşürücü çalışmaların arterial olaylara ek olarak VTE takibini içermesinin faydalı olabileceğini işaret ediyor.

Luke Dreher ve arkadaşları

Sonuçların Değerlendirmesi ve Sınırlılıklar

Dreher ve arkadaşları, ilişkinin mevcut ve ayırımcı olduğunu belirterek sonuçlandı. Büyük trombofili ve aktif kanserin çıkarılmasından sonra da bu ilişkinin sürmesi, sinyalin yalnızca hiperkoagulabilite riski en yüksek olan gruplar tarafından yönlendirilmediğini gösterdi.

Araştırmacılar bir dizi potansiyel sınırlılığı da dile getirdi. Bunlar arasında geriye dönük tasarım, üçüncül bakım (tertiary-care) ortamında klinik olarak tetiklenen Lp(a) testi, ölçüm için standart olmayan göstergeler, çoğunlukla beyaz bir kohort, doğrudan yargılama yerine belgelemenin metne dayalı çıkarımı yoluyla belirlenen çıktılar ve yalnızca Lp(a)’nın mg/dL cinsinden raporlandığı hastalarla sınırlılık yer aldı. Son nokta olan mg/dL ile sınırlılığın seçim yanlılığı (selection bias) yaratabileceği vurgulandı.

Araştırma, Lp(a)’nın kalp-damar ve özellikle arterial hastalıklar için iyi yerleşmiş bir risk faktörü olsa da venöz tromboembolizmla ilişkisinin nispeten belirsiz kaldığına dikkat çeker. İn vitro çalışmalar Lp(a)’ya antifibrinolitik ve prothrombotik özellikler atfetmiş; klinik ve genetik çalışmalar ise büyük ölçüde tutarsız kalmıştır. Bazı çalışmalar yalnızca son derece yüksek Lp(a) düzeyleriyle VTE arasında bir ilişki yansıtmıştır.

Araştırma, Dreher LA, Abdul Nabi H, Abdelnabi M ve arkadaşları tarafından “Lipoprotein(a) and Incident Venous Thromboembolism” başlığıyla JAMA Cardiol dergisinde 23 Eylül 2026 tarihinde çevrimiçi olarak yayımlandı. İlgili bir diğer çalışma ise Pfeferman MB, Rashedi S, Lip GYH ve arkadaşları tarafından “Lipoprotein(a) and Venous Thromboembolism: Association, Causality, and Medications” başlığıyla Thromb Haemost dergisinin 2025 Kasım sayısında (125(11):1069-1084) yayımlandı.