Tip 2 Diyabet Riskini Azaltan Egzersiz: Orta ve Yoğun Fiziksel Etkinlik Nispeten Daha Etkili

Orta yoğunluklu-toyoğu fiziksel etkinlik düzeyinin, düşük etkinlik düzeyine kıyasla tip 2 diyabet riskini daha etkili biçimde azaltabileceği yöninde ortaya çıkan yeni araştırmalar, bu bulguların özellikle 62 yaş ve altındaki yetişkinlerde belirgin olduğunu ancak yaşlıların da risk azalmasından yararlandiğını gösteriyor. Uzmanlar, aerobik egzersiz ve direnç egzersizinin hem tip 2 diyabet riskini düşürmede hem de prediyabette yardımcı olabileceğini vurguluyor.

Fiziksel hareketsizlik, bilinen bir tip 2 diyabet risk faktörü. Birleşmiş Milletler’deki tahminlere göre Amerika Birleşik Devletleri’nde belirli bir diyabet türünden yaklaşık 40 milyon kişi muzdarip; bu vakaların büyük kısmını ise tip 2 diabetes oluşturuyor.

Fiziksel Etkinlik ve Diyabet İlişkisi

Diyabet, vücut yeterli miktarda insülin üretemediğinde veya insüline doğru tepki veremediğinde ortaya çıkar. Aşırı kilolu olmak, yaşın ilerlemesi ve prediyabet ile metabolik disfonksiyon ilişkili yağlı hastalık (MASLD) gibi durumlar da risk faktörleri arasında yer alıyor.

Ağustos ayında yayımlanan yeni araştırmalar, özellikle orta-toyoğu fiziksel etkinliğin (MVPA) yetişkinlerde tip 2 diyabet riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar, yaklaşık 88.000 katılımcının verilerini inceledi ve düşük MVPA grubundaki bireylerin, yüksek MVPA grubundakilerle karşılaştırıldığında tip 2 diyabet geliştirme riskinin iki katına çıktığını tespit etti.

Risk Azalmasında Yaş Faktörü

Gözlemlenen en büyük nispi risk azalması, 63 yaşından küçük yetişkinlerde kaydedildi. 2.07 tehlike oranıyla (HR), düşük MVPA hacminin yüksek MVPA hacmiyle karşılaştırıldında tip 2 diyabet riskinin neredeyse iki katına çıktığı görüldü.

High MVPA grubundaki katılımcılar, haftada ortanca 409 dakika egzersiz biriktirdi. Araştırmacılar, bu gruptaki tüm katılımcıların haftalık en az 150 dakikalık orta dereceli aerobik aktiviteye ilişkin WHO kılavuzlarını karşıladığını belirtti.

Düşük MVPA grubundaki katılımcılar ise haftada ortanca 121 dakika egzersiz biriktirdi. Bu gruptaki yaklaşık %37’si, haftalık en az 150 dakikalık WHO’nun asgari önerisini karşıladı.

“2.07 tehlike oranı klinik açıdan anlamlıdır. […] Önemlisi, bunun gözlemsel bir çalışma olması; dolayısıyla düşük etkinliğin diyabeti doğrudan neden olduğunu kanıtlamadığı, güçlü bir ilişki gösterdiği.”

Opel Baker, MBChB — Mayfield Clinic genel pratisyen hekim (çalışmaya dahil olmayan uzman)

Baker, bu bulguların önemi hakkında Medical News Today ile görüştü. Buna rağmen eklediği gibi, fiziksel etkinlik insülin hassasiyetini artıran ve diyabet riskini azaltan en güçlü ve erişilebilir araçlardan biri olarak genel pratikte sıkça gözlemlenen gerçeği pekiştiriyor.

Tehlike Oranı Nasıl Yorumlanmalı?

Araştırmaya dahil olmayan, Kaliforniya’nın Santa Monica şehrindeki Providence Saint John’s Health Center’da çalışan sertifikalı aile hekimi David Cutler, MNT’ye şunları söyledi:

“2.07 tehlike oranı, bireyin diyabet olma olasılığının kelimesi kelimesine ikiye çıktığı anlamına gelmez. Ayarlamadan sonra düşük etkinlik grubunda diyabet gelişme hızının yaklaşık iki katına daha yüksek olduğu anlamına gelir.”

David Cutler, MD — Providence Saint John’s Health Center aile hekimi (çalışmaya dahil olmayan uzman)

Cutler ekledi: “Bu veriler, fiziksel etkinliğin sadece diyabet için bir tedavi değil, aynı zamanda diyabet önleminin önemli bir bileşeni olduğu mesajını pekiştiriyor. Bu yeni bilgi değil. Düzenli egzersiz insülin hassariyetini arttırır, visseral yağı kontrol etmeye yardımcı olur iskelet kası glikoz alımını iyileştirir ve lipid metabolizmasını olumlu etkiler.”

Yaşın Etkinliğin Yararına Etkisi

Araştırmalar, fiziksel etkinlik düzeyi ile tip 2 diyabet arasındaki ilişkinin daha genç yetişkinlerde daha güçlü olduğunu buldu. Yüksek MVPA seviyesine sahip kişilerle karşılaştırıldığında, 62.7 yaş ve altındaki düşük MVPA sahiplerinin tip 2 diabetes geliştirme olasılığı 2.44 katına çıktı.

62.7 yaşında veya üzerinde düşük MVPA sahibi yetişkinlerde ise bu oran 1.65’e indi.

“Bu çalışmadaki en ilginç bulgulardan biri, yaşın orta-toyoğu fiziksel etkinliğin yararına etkisidir. İlk bakışta yaşlı katılımcılardaki daha düşük tehlike oranı (2.44’e karşı 1.65), egzersizin yaşlılarda daha az faydalı olduğu izlenimini verebilir. Ancak bu sayılar yanıltıcı olabilir. Yazarlar, nispi ilişkinin yaşla zayıflasa da diyabet insidansındaki mutlak farkın yaşla büyüdüğünü buldu. Bu önemli bir klinik ayrım.”

David Cutler, MD — aile hekimi

Baker, MNT ile bu bulgular hakkında görüştü ve şunları söyledi: “Benim için özellikle ilginç olan, ilişkinin farklı yaş gruplarında özdeş olmaması. Düşük etkinlik diyabet riski arasındaki nispi ilişki genç katılımcılarda daha güçlüydü. […] Ancak bu, egzersizin yaşla birlikte önemin kaybetdiği anlamına gelmez.” Ekledi: “Aslında, daha aktif ve az aktif gruplar arasındaki diyabet oranlarındaki mutlak fark yaşla büyüyor. Bu, yaşam boyunca aktif kalmının özellikle önemli olabileceğini öne sürüyor çünkü temel diabetes riski yaşla artıyor. Daha aktif olmak için asla çok geç değil.”

Prediyabette Egzersiz: Önlemden Çok Yönetim

Araştırmacılar, yüksek MVPA hacminin prediyabeti olan kişilerde tip 2 diabetes riskinin düşük olduğunu buldu. Baker, prediyabet ile egzersizin “sadece önlemekten çok yönetim” olarak düşünülmesi gerektiğini söyledi.

“Egzersiz insülin hassasiyetini arttırır; bu da vücudun glikozu kullanmada daha iyi hale gelmesi demektir. Prediyabeti olan biri için aktiviteyi artırmak, kan şekerini normal aralığa yaklaştırıp tip 2 diyabete ilerlemeyi azaltabilir.” Ekledi: “Önemli nokta, prediyabeti birinin tamamen farklı bir egzersiz reçetesi olması gerekmemesidir. Başlangıç noktası gerçekçi ve sürdürülebilir olmalı; ardından kişinin fitness, sağlık ve hedeflerine göre kademeli olarak artırılmalıdır. Direnç egzersizi de değerlidir çünkü kas kütlesini korumak ve geliştirmek glikoz uzaklaştırmasına yardımcı olur.”

Opel Baker, MBChB — Mayfield Clinic

Egzersiz Türünden Çok Etkinliğe Odaklanılıyor

Araştırma egzersizin türüne odaklanmadı; bunun yerine antrenmanların yoğunluğuna baktı ve daha fazla orta-toyoğu fiziksel etkinlik genellikle daha güçlü sonuçlar verdi.

David Cutler, MD — aile hekimi

Araştırmacılar, yüksek MVPA grubundaki katılımcıların haftalık ortanca 409 dakika egzersiz yaptığını, düşük MVPA grubunda ise 121 dakika olduğunu buldu.

Opel Baker, MBChB — Mayfield Clinic

Tip 2 Diabetes: What Kind of Exercise Helps Lower Risk?