Dünya genelindeki insanlar, ahlakı kimliklerinin bir parçası olarak kabul etse de, bu ahlakın ifade şekli yaşa, cinsiyete ve kültürel geçmişe göre büyük ölçüde değişmektedir. Yeni ve kapsamlı bir araştırma, bu farklılıkları haritalandırarak, kadınların genellikle erkeklerden daha fazla ahlaki özelliklere değer verdiğini ve gençlerin rekabetçi toplumlarda ahlaklarını başkalarına göstermeye daha fazla önem verdiğini ortaya koyuyor. Bu bulgular yakın zamanda
Journal of Cross-Cultural Psychology
dergisinde yayınlandı.
Ahlak, adalet, dürüstlük ve başkalarının refahına özen göstermeyi içerir. Birçok insan için ahlaki özelliklere sahip olmak, kendini iyi bir insan olarak görmesini sağlayan temel bir psikolojik ihtiyaçtır. Ancak bireylerin ahlaki özellikleri ne kadar kişisel kimlikleriyle ilişkilendirdikleri farklılık gösterir.
Psikologlar, bu ahlaki kimliği iki ilgili kavram olarak sınıflandırır: İçselleştirme, bir kişinin ahlaki özelliklerin kendi öz benliğinin özel ve merkezi bir parçası olarak gördüğü ölçüyü ifade ederken; sembolleşme ise, gözlemlenebilir davranışlar veya grup bağlılıkları yoluyla ahlakını başkalarının görebileceği şekillerde ifade etmeye ne kadar değer verildiğini gösterir.
Her iki kavram da gerçek dünyadaki yardımsever davranışları, gönüllülük ve hayır kurumlarına bağış gibi davranışları öngörür. Ahlaki kimlik üzerine yapılan önceki araştırmaların çoğu, Batılı, eğitimli, sanayileşmiş, zengin ve demokratik ülkelerden örnekler kullanmıştır.
Araştırmacılar Mariola Paruzel-Czachura ve Cillian McHugh, bu iki ahlaki kimlik boyutunun dünya genelinde nasıl değiştiğini anlamak istemişlerdir. Daha geniş bir ülke yelpazesini inceleyerek, mevcut ahlaki benliğe ilişkin varsayımların evrensel olarak insan mı yoksa kültürel olarak mı sınırlı olduğunu belirlemeyi ummuşlardır.
Araştırmacılar, 46.490 yetişkinin yanıtlarını içeren mevcut bir veri setini analiz etmişlerdir. Bu, büyük ölçekli bir çalışma anlamına gelir. Katılımcılar, dokuz farklı ahlaki özelliğin (şefkatli, duyarlı, adil, arkadaş canlısı, cömert, yardımsever, çalışkan, dürüst ve nazik) önemine ilişkin düşüncelerini içeren bir anket doldurmuşlardır.
Araştırmacılar ayrıca, katılımcıların yaşadığı ülkelere ilişkin kültürel boyutlar hakkında da veri toplamışlardır. Bu veriler arasında, toplumun hiyerarşiye olan tutumu, bireysellik ve topluluk arasındaki denge, rekabetin önemi ve belirsizliğe olan tolerans gibi çeşitli kültürel özellikler yer almaktadır. Ayrıca, toplumdaki sosyal normların ne kadar katı olduğu ve insanların bu kuralları ihlal etmesine ne kadar izin verildiği de ölçülmüştür.
Araştırmacılar, istatistiksel modeller kullanarak, yaşın, cinsiyetin ve kültürel çevrenin katılımcıların ahlaki kimlik skorlarıyla nasıl ilişkili olduğunu incelemişlerdir.
Analizler, kadınların hem özel hem de kamu alanındaki ahlaki kimlik boyutlarında erkeklerden daha yüksek puanlar aldığını göstermiştir. Bu farklılık özellikle içselleştirme konusunda tutarlı olmuştur. 41 ülkede kadınlar, erkeklere göre daha yüksek içselleştirme skorlarına sahipken, sadece iki ülkede erkekler daha yüksek skorlara sahiptir. Kadınlar, 21 ülkede sembolleşme konusunda daha yüksek puan alırken, sadece bir ülkede erkekler daha yüksek puan almıştır.
Araştırmacılar, bu cinsiyet farklılığını, ahlaki kimliğin bakım etki alanı ile yakından ilişkili olduğu fikrine dayanarak öngörmüşlerdir. Geniş çaplı kültürel kanıtlar, kadınların ortalama olarak erkeklerden daha fazla başkalarına özen göstermeye önem verdiklerini göstermektedir. Bu, ahlaki bir insan olmanın öznel önemi konusunda kadınlarda daha güçlü bir bağlılık duygusuna katkıda bulunabilir.
Yaş ile ahlaki kimlik arasındaki ilişki de karmaşıktır. Küresel nüfus olarak incelendiğinde, yaşlıların ahlaki özelliklere sahip olmak ve bu konuda tanınmak için daha düşük puanlar aldığı görülmüştür. Ancak araştırmacılar, her katılımcının yaşadığı ülkeye göre ayrı ayrı analiz yaptığında, bunun tersi bir eğilim olduğunu görmüşlerdir. Aynı ülkelerdeki yetişkinler, gençlere göre ahlaki özelliklere sahip olmak ve bu konuda tanınmak için genellikle daha fazla önem vermektedirler.
Kültürel çevre de insanların ahlaklarını nasıl gördüklerini etkilemiştir, özellikle kamu ifadesi konusunda. Katılımcılar, topluluk ve ilişkilerin ön planda olduğu, yani sosyal yaşamın sıkı bir şekilde yapılandırıldığı toplumlarda sembolleşme konusunda daha yüksek puanlar vermişlerdir. Kamuya açık olarak ahlaki özellikleri göstermek, bu tür ortamlarda kişiler arası uyumu sağlamaya ve sosyal kabulü artırmaya yardımcı olabilir.
Sembolleşme ayrıca, eşitsiz güçlere daha fazla tolerans gösteren toplumlarda da daha yüksektir. Bu tür toplumlarda, ahlaklı özellikler sergilemek, bireylerin statü farklılıklarını aşmasına ve başkalarına güvenilirliklerini göstermesine yardımcı olabilir.
Rekabetin ve görünür başarının ön planda olduğu kültürlerde, genç katılımcılar daha yüksek sembolleşme skorlarına sahip oldukları görülmüştür. Genç yetişkinler için, sosyal ağlarını oluşturmak ve statülerini yükseltmek söz konusu olduğunda, görünür bir ahlaki itibara sahip olmak başka bir sosyal başarı biçimi olarak görülebilir. Ancak bu tür toplumlardaki daha yaşlı bireylerde bu eğilim görülmemiştir, çünkü onların sosyal konumları genellikle daha istikrarlıdır.
Ahlaki kimliğin özel yönü farklı bir eğilim göstermiştir. İçselleştirme, topluluk ve bireysellik arasındaki dengeye öncelik veren toplumlarda daha yüksek olmuştur. Ayrıca, güç eşitsizliklerine daha az tolerans gösteren ve belirsizliğe daha fazla tolerans gösteren ülkelerde de daha yüksektir.
Toplumun sosyal normlarının ne kadar katı olduğu da önemli bir rol oynamıştır. Geniş ve sıkı bir şekilde uygulanan sosyal kuralların olduğu toplumlarda, insanlar genellikle hem içselleştirme hem de sembolleşme düzeylerinin daha yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Toplumdaki beklentiler katı olduğunda ve birçok alanda yakından izlendiğinde, bu normları benimsemek ve bunları başkalarına göstermek günlük yaşamın merkezi bir parçası haline gelir.
Çalışma, diğer kültürel boyutlar için istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar elde etmemiştir. Örneğin, toplumun uzun vadeli hedeflere odaklanması veya kişisel arzulara olan toleransı ahlaki özelliklere verilen önemi önemli ölçüde etkilememiştir.
Bu çalışma, daha önce kullanılan kültürel indekslerin güncelliği konusunda sınırlamalara sahiptir. Sosyal normlar zamanla değişebilir ve bir ülkenin geçmişteki kültürel konumu, mevcut durumunu tam olarak yansıtmayabilir. Ayrıca, çalışmada kullanılan anket, özellikle Batı kültürlerinde yaygın olan bakım ve adalet gibi belirli ahlaki özelliklere odaklanmıştır. Bu liste, görev bilinci, bağlılık veya dini bağlılığın daha merkezi olduğu diğer kültürel öncelikleri yeterince yansıtmayabilir.
Gelecekteki araştırmalar, bu sınırlamaları gidermek için farklı kültürel bakış açılarına uygun ölçüm araçları geliştirebilir. Ayrıca, katılımcılardan aynı anda hem kültürel değerleri hem de ahlaki kimliği değerlendirmek, toplumların insanların kendilerini nasıl gördüklerini nasıl etkilediğine dair daha kesin bir resim sağlayabilir.
