Fındık Tüketimi, Bilişsel Yetenekleri Geliştiriyor ve İnme Sonrası Beyin Sağlığını İyileştiriyor

Daha fazla fındık yiyen kişilerin düşünme ve hafıza testlerinde daha yüksek puanlar aldığı belirtilirken, özellikle de genel olarak sağlıklı beslenmeyen veya düzenli egzersiz yapmayan kişilerde bu durum daha belirgin. İnme geçirmiş kişilerde ise fındık tüketimi, yeni kan damarlarının oluşumuna yardımcı olan bir proteinin seviyelerini artırıyor. Bu bulgular, Food & Function dergisinde yayınlanan araştırmada ortaya konuyor ve hatta küçük beslenme değişikliklerinin bile beyin sağlığına fayda sağlayabileceğine işaret ediyor.

Günlük yaşamın sürdürülmesi için zihinsel keskinliğin korunması büyük önem taşıyor. 2026 tarihli bir inceleme , orta yaşta görülen kardiyovasküler risk faktörleri ve beslenmenin, beyin sağlığını uzun vadede etkilediğini vurguluyor. İnme, doğrudan beyin dokusuna zarar vererek hafıza sorunları ve demans riskini artırıyor. Tıbbi tedavilerin sınırlı olduğu demans için, uzmanlar önleyici tedbirler olarak beslenmeye odaklanıyor.

Akdeniz diyeti gibi sağlıklı beslenme alışkanlıkları, kan damarlarını koruyan ve iltihabı azaltan zengin içerikli gıdaları içerir. Fındıklar, bu beslenme düzenlerinin temel bir parçasıdır. İçerdikleri sağlıklı yağlar, vitaminler ve mineraller sayesinde kardiyovasküler sağlığı desteklerken, bilişsel fonksiyonlardaki özel rolü hala araştırılıyor.

“Fındıklar, sağlıklı bir diyetin parçası olarak yaygın olarak önerilir ve kalp ve metabolik sağlık için bilinen faydaları vardır, ancak bilişsel sağlık üzerindeki faydalarının kanıtları tutarsızdır,” diyor eş yazarlar Barbara R. Cardoso, Monash Üniversitesi’nde kıdemli öğretim üyesi ve Sasan Amanat, doktora öğrencisi. “Ayrıca, özellikle de beslenme araştırmalarında yeterince araştırılmamış olan inme geçiren kişilerle ilgileniyoruz.”

Bu soruları yanıtlamak için araştırmacılar, Massachusetts sakinlerinin 1970’lerden itibaren takip edildiği büyük ölçekli bir proje olan Framingham Heart Study Offspring kohortundan veri kullandı. Araştırma, 61 yaş ortalamasına sahip ve diyet anketleri dolduran ve bilişsel yeteneklerini test ettiren 1.771 katılımcıyı kapsadı. Bu gruptan 1.742’si inme öyküsü olmayanlar, 29’u ise inme geçirmiş kişilerdi.

Katılımcılar, detaylı anketler aracılığıyla son bir yıldaki beslenme alışkanlıklarını bildirdi ve bu sayede günlük fındık tüketim miktarları tahmin edildi. Ortalama olarak, inme öyküsü olmayan katılımcılar günde yaklaşık 1,3 gram fındık tüketiyordu ki bu, standart diyet yönergelerinin oldukça altında bir miktar. Katılımcılar ayrıca, işleme hızı, görsel hafıza, sözel hafıza ve muhakeme becerilerini ölçen nöropsikolojik testlere de katıldı. Bu test sonuçları, genel bilişsel fonksiyon için tek bir puana dönüştürüldü.

Beynin iç yapısını incelemek için araştırmacılar, manyetik rezonans görüntüleme kullanarak toplam beyin dokusu hacmini ve hafıza için önemli olan hipokampus bölgesinin hacmini ölçtüler. Ayrıca, sinir sisteminin gelişimi ve korunması için gerekli iki proteinin seviyelerini ölçmek üzere kan örnekleri alındı. Bunlar arasında, sinir hücrelerinin hayatta kalmasına yardımcı olan beyinden türetilmiş nörotrofik faktör ve yeni kan damarlarının oluşumunu teşvik eden vasküler endotelyal büyüme faktörü bulunuyordu. Araştırma ekibi, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, sigara kullanımı, genel beslenme kalitesi ve fiziksel aktivite gibi değişkenleri de dikkate aldı.

İnme öyküsü olmayan katılımcılar arasında, daha fazla fındık tüketimi ile daha yüksek genel bilişsel puanlar arasında bir ilişki olduğu bulundu. Araştırmacılar, yaşam tarzı alışkanlıklarına göre insanları gruplandırdığında, bu faydanın özellikle de en az fiziksel aktivite yapan ve en düşük beslenme kalitesine sahip kişilerde daha belirgin olduğunu tespit etti. Bu gruplarda, fındık tüketimindeki küçük artışlar, hafıza ve düşünme puanlarında iyileşmelere yol açtı.

“Bulgularımız, diyetteki bir avuç fındığın bilişsel sağlığı destekleyebileceğine dair artan kanıtları desteklemektedir,” diyor araştırmacılar PsyPost’a. “Daha az sağlıklı atıştırmalıkların yerine fındık tüketmek, dengeli beslenmeyen veya çok fazla fiziksel aktivite yapmayan kişiler için özellikle faydalı olabilir. Beyin sağlığı genellikle karmaşık tedaviler veya müdahalelerle ilişkilendirilirken, araştırmamız günlük beslenme seçimlerinin potansiyel önemini vurgulamaktadır. Fındıklar yaygın olarak bulunur ve birçok beslenme düzeninde sağlıksız gıdaların yerine geçebilir.”

Beyin taraması sonuçları farklı bir tablo ortaya koydu. Daha fazla fındık tüketimi, sadece çok aktif olan kişilerde toplam beyin hacminde artışla ilişkilendirildi. Genel olarak inme öyküsü olmayan grupta ise fındık tüketimi ile kanındaki beyin sağlığı proteinleri seviyeleri arasında bir bağlantı bulunmadı.

İnme geçirmiş küçük grup için, fındık tüketimi hafıza ve düşünme puanlarıyla ilişkili değildi. Ancak daha yüksek fındık tüketimi, kanda vasküler endotelyal büyüme faktörü seviyelerinde artışa neden oldu; bu da inmenin ardından kan damarlarının onarılması için daha uygun bir ortamı gösterebilir.

“İnme geçirenlerde fındık tüketiminin vasküler endotelyal büyüme faktörünü artırması bizi şaşırttı,” diyen araştırmacılar, “Bulgularımız küçük bir katılımcı grubu nedeniyle sınırlıdır ve bu nedenle daha büyük çalışmalarda doğrulanması gerekir. Ancak, belirli bir yiyeceğin inme geçirenlerin iyileşmesine nasıl yardımcı olabileceğine dair potansiyel bir mekanizma hakkında fikir veriyor.”

Araştırmacılar ayrıca, on yıllık bir takip süresi boyunca, inme öyküsü olmayan katılımcılar arasında yeni inmelerin ve demans vakalarının ortaya çıkışını da izledi. 1.742 kişiden 49’unda yeni inme ve 61’inde ise yeni demans vakası tespit edildi; ancak fındık tüketimi ile bu durumlar arasındaki bir ilişki bulunamadı.

Bu sonuçlar, düzenli fındık tüketiminin demans riskini %12 oranında azalttığını gösteren 2024 yılında PsyPost tarafından yayınlanan bir araştırmayla uyumludur. Mevcut çalışma, daha uzun bir süre boyunca klinik demans insidansı yerine bilişsel test puanları ve beyin sağlığı belirteçlerini değerlendirerek, fındık tüketimi ile ilişkili bilişsel faydalar olduğunu benzer şekilde gösterdi.

Sonuçlar ayrıca, 60 gram yer fıstığının günlük tüketiminin sözel hafızayı ve beyin kan akışını iyileştirdiğini gösteren 2025 tarihli bir araştırmayla da uyumludur. Mevcut çalışma, kontrollü bir günlük yer fıstığı müdahalesi yerine, daha geniş bir topluluk grubunda alışılmadık fındık tüketimini inceleyerek benzer şekilde beyin sağlığına fayda sağlayabileceğini gösterdi. Ayrıca 2026 tarihli başka bir araştırma, prediyabetli yetişkinlerde günlük badem tüketimi sonrası bilişsel işleme hızında iyileşme olduğunu bildirmiştir. Mevcut araştırma bu kavramı, daha geniş bir topluluk grubunda genel bilişi inceleyerek genişletmektedir.

Bu bulgular, beslenme konusunda faydalı bir bakış açısı sunsa da, dikkatli yorumlanması gereken bazı nedenler bulunmaktadır. “Önemli bir sınırlama, bu çalışmanın yalnızca fındık tüketimi ile daha iyi beyin sağlığı arasında bir ilişki olduğunu gösterebilmesidir, ancak birinin diğerine neden olduğunu kanıtlayamamasıdır,” diyen araştırmacılar, “Başka bir deyişle, daha fazla fındık yiyen kişilerin daha iyi bilişsel fonksiyonlara sahip olması, fındık yemenin hafıza kaybını veya bilişsel gerilemeyi doğrudan önlediğini göstermez.”

Ek olarak, çalışılan popülasyonda fındık tüketimi miktarı son derece düşüktü ve katılımcıların sadece küçük bir kısmı standart diyet yönergelerindeki 20 gramlık önerilen miktara ulaşıyordu. Daha geniş bir çeşitlilikte ve daha büyük miktarlarda fındık tüketen popülasyonlarda benzer soruların araştırılması, beyin fonksiyonunu korumak için gereken kesin miktarları netleştirebilir.

“İnme geçirenlerin bilişsel gerileme riskinde artış olduğunu ve beslenme araştırmalarında yeterince temsil edilmediğini düşünüyoruz,” diyen araştırmacılar, “Beslenme faktörlerinin, fındık tüketimi de dahil olmak üzere, inmeden sonra iyileşmeyi, rehabilitasyonu ve uzun vadeli beyin sağlığını nasıl destekleyebileceğini daha iyi anlamak için çalışıyoruz.”

Çalışma, “Nut consumption, cognitive function and brain health markers in individuals with and without stroke: cross-sectional and longitudinal findings from the Framingham heart study” başlığıyla yayınlanmıştır ve Sasan Amanat, Aimee L. Dordevic, Matthew P. Pase ve Barbara R. Cardoso tarafından yazılmıştır.