Dünya Sağlık Örgütü, hamilelik hipertansiyon bozukluklarıyla mücadele için yeni küres yol haritasını yayınladı

Dünyada her yıl milyonlarca kadını etkileyen hamilelik hipertansiyon bozulukları—kısaca pre-eklampsi dahil olmak üzere—olan ölüm ve ciddi hastalıkların önüne geçmek amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve ortakları, 2026’dan itibaren küresel ölçekte bir yol haritasını bugün açıkladı. Society for Maternal-Fetal Medicine Global Konferansı’nda kamu sağlığı kurumlarından sivil topluma kadar geniş bir paydaş yelpazesinin katılımıyla hayata geçirilen bu plan; hamile kadınların ve bebeklerin ölümünün başlıca nedenleri arasında yer alan bozuluklarla mücadelede, kadının yaşadığı coğrafyadan bağımsız olarak kaliteli acil bakım almasını hedefliyor.

Bu hipertansiyon bozulukları, küresel düzeyde tahmini %10 ile %15 arasındaki hamileliklerin seyirini ağırlaştırıyor. Toplam anne ölümlerinin yaklaşık %16’sından sorumlu olan bu bozuluklar, yılda tahmini 42 bin annenin hayatını kaybetmesine ve 500 binden fazla ölü doğuma ile yeni doğan ölümüne yol açıyor. DSÖ’ye göre durum birçok ülkede hâlâ kritik: Birçok kadın temel tansiyon ölçümü, idranda protein testi ve aspirin, antihipertansifler ve magnezyum sülfat gibi hayati ilaçlara güvenilir biçimde ulaşamıyor. Zayıf yönlendirme sistemleri, eğitilmiş sağlık çalışanı açığı ve sınırlı acil obstetrik hizmetler de hayat karan bakımın verilmesini daha da geciktirebiliyor.

“Kadının hayatta kalma şansı yaşadığı coğrafyaya bağlı olmamalı”

DSÖ Cinsel, Üreme, Anne, Çocuk, Ergen Sağlığı ve Yaşlanma Daire Direktörü Dr. Pascale Allotey, pre-eklampsinin herhangi bir hamilelikte gelişebileğini ancak ölümcül olup olmasının, kadının tansiyonunun zamanında ölçülüp ölçülmemesine ve durum ağırlaştığında kaliteli acil bakıma ulaşılabilmesine bağlı olduğunu vurguladı.

“Pre-eklampsi herhangi bir hamilelikte gelişebilir. Ölücül olup olmaması, kadının tansiyonunun zamanında ölçülmüş olmasına ve durum ağırlaştığında kaliteli acil bakıma ulaşılabilmesine bağlıdır. Bu yol haritası; araştırma, ilaçlar, klinik rehberler, sağlık sistemleri ve politik eylemi bir araya getirerek kadının hamileliği atlatma ve bebek sahibi olma şansının yaşadığı coğrafyaya bağlı olmamasını sağlar.”

Dr. Pascale Allotey, DSÖ Cinsel, Üreme, Anne, Çocuk, Ergen Sağlığı ve Yaşlanma Daire Direktörü

Allotey’in bu açıklaması, yol haritasının temel felsefesini özetliyor: Tedaviye erişimdeki coğrafi ve ekonomik eşitsizliğin ortadan kaldırılması. DSÖ’nün belirttiğine göre düşük ve orta gelirlli ülkelerde gebelik bakımı, ilaçlar, tanı araçları, eğitilmiş çalışanlar ve acil hizmetlerdeki açıklar nedeniyle kadınların ciddi komplikasyon geliştirme ya da ölme riski daha yüksek çıkıyor; yoksulluk, insani krizler, coğrafi yalnızlık gibi ek zorluklarla karşılaşan kadınlar ise özellikle yüksek risk altında.

Araştırma ve inovasyondaki uçurum merkezi bir sorun

Hamilelik hipertansiyon bozulukları için 2026’dan 2035’e ve ötesine yönelik küresel yol haritası; araştırma ve inovasyon, küresel klinik rehberler, ilaç ve tanı araçlarına erişim, uygulama, savunuculuk ve hesap verebilirlik alanlarında koordineli eylemler belirliyor. Harita, sorunun boyutu ile pre-eklampsi ya da eklampsinin önlenmesi veya tedavi edilmesi için düzenleyiciler tarafından özel olarak geliştirilip onaylanmış ilaçların yokluğu arasındaki çarpıcı inovasyon açığını öne çıkarıyor.

Araştırma yatırımlarının büyük ölçüde tanı alanına odaklanması, yeni önleyici ve tedavi seçeneklerine yönelik yapının sürekli yetersiz kalmasına yol açmış. Bu açık kapatılmak için DSÖ, Mayıs 2026’da düzenlenecek bir küresel zirveye 140’tan fazla paydaşı bir araya getirerek; gelecekteki yatırımları yönlendirecek, hamilelikteki hipertansiyon bozuluklarını öngörme, tespit etme ve tedavi etmeye yardımcı olacak 20 öncelikli araştırma sorunu belirlemeyi hedefliyor.

“Uzun vadeli etkiler doğumdan yıllar sonra da devam ediyor”

Pre-eklampsi, anneler üzerinde doğumdan çok sonraları da süren etkiler bırakabiliyor. Hamilelik hipertansiyon bozuluklarına yakalanan kadınlar, ilerleyen yaşlarında kronik tansiyon yüksekliği, kalp-damar hastalıkları, inme ve böbrek hastalığı riskini artırırken; hamilelik sırasında maruz kalan çocuklar da erken doğum ve uzun vadeli kalp-damar ile metabolik hastalık riskleriyle karşılaşabiliyor.

Bu tablo göz önüne alındığında DSÖ; hükümetleri, fon sağlayıcıları, araştırmacıları, sağlık profesyonellerini, sanayii, sivil toplumu ve kalkınma ortaklarını tek bir hedef etrafında birleştirmeye çağırıyor: Kanıtlanmış müdahalelerin ve geleceğin inovasyonlarının en çok ihtiyaç kadın ve bebeklere ulaşması. Bu doğrultuda tüm paydaşların yatırım ve eylemlerini, kanıtlara dayalı başarı hikayelerinin küresel ölçekte yaygınlaştırılması için hizalaması bekleniyor.