Amerika’nın Arizona Üniversitesi’ndeki nörobilimciler, konuşma ve dil yetilerini zamanla kaybeden hastalara yönelik yeni bir tedavi yaklaşımı geliştirdi. Araştırma ekibi, geleneksel konuşma terapisi ile beyne uygulanan zararsız elektrik uyarımını birleştiren yöntemi, yalnızca konuşma terapisiyle yapılan tedavilere göre daha etkili buldu ve bu bulguları “Dil, Dil ve İşitme Araştırması Dergisi”nde yayımladı.
Baş araştırıcı Katlyn Nickels’e göre, ileri derecede ilerleyici afazi adlı durum, iletişim becerilerini zamanla kötüleştiren nörolojik bir rahatsızlık. Sağlık dünyasında yalnızca son üç ila dört onyılda tanındığı için hâlâ az çalışılmış bir alan olarak görüldüğünü vurgulayan Nickels, “İleri derecede ilerleyici afazi, iletişim becerilerinde zamanla kötüleşmeye yol açan bir durumdur” ifadelerini kullandı.
Beyin Uyarımı Terapinin Etkisini Artırıyor
Araştırmaya katılan on iki kişiye yazılı dil eksikliğiyle mücadele için iki aşamalı tedavi uygulandı. Bir aşamada hastalara konuşma terapisi, aktif transkranial doğrudan akım uyarımı eşliğinde verilirken; diğer aşamada aynı konuşma terapisi, yer tutucu yani etkisiz bir uyarım biçimiyle birlikte uygulanmıştı. Aşamaların sırası rastgele belirlenmiş ve aralarına iki aylık bir ara verilmişti.
Bu yöntem, baş araştırmacıdan Aneta Kielar’ın açıklamalarıyla da öne çıkıyor. Kelimeleri yazarken veya konuşurken insan yalnızca anlamlarını değil, aynı zamanda kelimelerin sesini de geri çağırır. Kelime ile ses biçimi arasındaki ilişki sorunluysa harfleri bir araya getirmek ve kelimeyi söylemek ya da yazmak zorlaşır. Bu durum, insanların günlük yaşamda iletişim kurma ve çalışabilme yeteneklerini etkiliyor.
Kelime ile ses biçimi arasındaki ilişki sorunluysa harfleri bir araya getirmek ve kelimeyi söylemek ya da yazmak zorlaşır. Bu durum, insanların günlük yaşamda iletişim kurma ve çalışabilme yeteneklerini etkiliyor.
Aneta Kielar, Arizona Üniversitesi Dil, Dil ve İşitme Bilimleri Bölümü Yardımcı Profesörü
Araştırmacılar, PPA hastalarında görülen beyin hücre kaybını ya da atrofini dikkate alarak uyarılmasının yapılması gereken beynin bölgesini belirlemek için nörogörüntüleme analizi yaptı. Kielar’ın sözleriyle ekibin, dile en duyarlı bölgeyi uyarmak istediği ve zaten atrofiye uğramış bir bölgeyi uyarmamaya dikkat ettiğini belirtiyor.
Araştırmacılar, beyin uyarımının beynin yeniden düzenlenip öğrenmeye devam etme kapasitesi olan nöroplastisiteyi tetiklediğini ve konuşma terapisinin etkisini güçlendirdiğini açıkladı. Kielar’a göre bu uyarmalar nöronlar arasındaki bağlantılar yani sinapsların oluşumunu sağlıyor; bu bağlantılar, insanların yeni becerileri öğrenip koruyabilmesi için hayati önem taşıyor.
Klinik Uygulamaya Dönüşüm İçin Yol Haritası
Tedavinin gelecekteki seyri de araştırmacıların planları arasında yer alıyor. Grup, PPA’dan kurtulmayı etkileyen genetik, bilişsel ve nöral işaretleri incelemeyi hedefliyor; uzun vadeli amaçları ise bu bulguları klinik ortama aktarmak.
Nickels’e göre transkranial doğrudan akım uyarımı ucuz, güvenli ve kolay uygulanabilir bir yöntem olduğu için klinik uygulamaya geçirmenin önündeki engoller daha az belirgin. Kielar’ın da eklediği biçiminde, nörodejeneratif hastalıklarla ilgili yaygın bir yanlış algının varlığına dikkat çeken Nickels şöyle devam etti: “Bazen nörodejeneratif hastalıklarda bir tanı konulduğunda yapılacak hiçbir şey kalmış gibi bir yanılgı oluşuyor. Ancak araştırmalarımız bize, ilerleyici beyin hastalığı olsa bile kaybedilen işlevi geri kazandırmaya ve hatta ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabildiğimizi gösterdi.”
Araştırmanın yürütülüşüne katkı sağlayan kurumlar arasında Arizona Alzheimer Konsorsiyumu, Arizona Sağlık Hizmetleri Departmanı, Yaşlanmada Yenilikler: Yaşlanma Büyük Fırsatları Tohum Projesi ve Arizona Üniversitesi Veri Bilimi Akademisi yer alıyor.
KLİNİK OKUR YORUMLARI (1)