İkincil Metabolitler: Tanım, Sınıflandırma ve İnsan Sağlığındaki Rolü

İkincil Metabolitin Tanımı ve Temel Özellikleri

İkincil metabolit, canlının normal büyüme, gelişme ve üremesinde doğrudan bulunmayan organik bileşik türüdür. Birincil metabolitten farklı olarak, ikincil metabolit eksikliğinde ani ölüm gerekleşmez. Bu bileşikler sıklıkla filogenetik grubundan dar bir küme tarafında kısıtlanır. İkincil metabolit bitkinin otçulluğa karşı savunmasında ve türler arası savunmasında önemli bir rol oynar. İnsanlar ikincil metabolitleri ilaç, tatlandırıcı ve uyuşturucu olarak kullanırlar.

İnsan Sağlığına Etkileri

Bitki kökenlilerden çoğu polifenol nutrasötikler, mikrobiyota ve entrositlerdeki enzimleri aracılığı ile bağırsakta dönüşüm geçirir. Bunun sebebi entrosit ve kolonosit seviyesinde emilmektir. Bu durum tüketicilerdeki çeşitli yararlı etkilerin artmasına sebeptir. Bahsi geçen yararlar içinde bakterilere, virüslere ve protozoon parazitlere karşı koruyucu etki de mevcuttur.

Kategoriler ve Biyolojik Köken

Çoğu ikincil metabolit biyolojik kökenleri doğrultusunda sınıflandırılmıştır. İkincil metabolitler birincil metabolitlerden devşirilerek veya birincil metabolit kökenli maddelerden sentezlendiğinden, bu kategorileşmeden bütün moleküllerin ikincil metabolit olduğu sonucu çıkarılamaz.

Küçük moleküller

Alkaloidler genellikle küçük, hayli türevlenmiş amino asitlerdir. Bu kategori içinde Datura stramonium’daki Hyoscyamine, Atropa belladonna ve Güzelavrat otunda bulunan Atropin, Koka bitkisinde bulunan Kokain, Solanaceae bitki ailesindeki Scopolamine, Haşhaşta bulunan Kodein ve Morfin yer alır. Tetrodotoksin bazı mantar ve semenderlerdeki mikrobiyal ürün olarak belirtilir. Rosy Periwinkle’de bulunan Vinkristin, Vinblastin ve mitotik inhibitörler de bu gruba dahildir.

Terpenoidler terpen ve oligomerlerden gelir. Azadiraktin, Çin pelininde bulunan Artemisinin ve esrarda bulunan tetrahidrokannabinol bu kategori içinde sayılır. Steroidler ve saponinler bitki steroidleri olarak sınıflandırılır. Glikozitler ise hayli değişmiş şeker molekülleri olarak tanımlanır; Nojirimisinin ve glukozinolatlar bu gruba örnektir.

Doğal fenoller arasında resveratrol bulunur. Piyosiyanin ve fenazin-1-karboksilik asit (ve türevleri) fenazinler kategorisinde yer alır. Bifenil ve dibenzofuranlar Pirine’nin fitoaleksinleridir.

Büyük moleküller

Poliketidler eritromisin, lovastatin ve diğer statinler, diskodermolid, aflatoksin B1, avermektinler, nistatin ve rifamisin gibi bileşikleri içerir. Yağ asit sentez ürünleri arasında FR-900848, U-106305 ve floroglucsinoller sayılır. Ribozomal olmayan peptitler vankomisin, ramoplanin, teikoplanin, gramisidin, basitrasin ve siklosporin ile temsil edilir.

Ribozomal olarak sentezlenmiş ve translasyon sonrası değiştirilmiş peptitlerden tiostrepton örnek verilir. Bu üç grubun hibridleri epotilon ile gösterilir. Polifenoller de büyük moleküller kategorisinde yer alır.

Küçük olmayan molekül

DNA, RNA, ribozom veya polisakkarit gibi “klasik” biopolimerler küçük molekül kategorisine girmez. Bu kapsamda ribozomal peptit olan Microcin-J25 örnek olarak listelenir.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.