Amyotrofik lateral skleroz (ALS), bilinen diğer adıyla Lou Gehrig hastalığı ile tanısı konulmak yıkıcı olabilir. ALS, konuşma, yeme, nefes alma ve yutkunma gibi temel fonksiyonları etkileyen nörodejeneratif bir hastalıktır. Bu hastalık hızlı ilerleme gösterir; genellikle tanı konulduktan sonra ortalama 2-3 yıl yaşam süresi kalır. Hastalık genellikle 40 ila 70 yaşları arasında teşhis edilir.
Yeni bir araştırma, iş yerinde böcek ilaçlarına maruz kalmanın ALS riskini %61-%71 oranında artırdığını ortaya koymuştur. Bu çalışma, sekiz farklı çalışmanın bulgularını bir araya getirmektedir; ancak tüm çalışmalar aynı yöntemleri kullanmamaktadır. Bu nedenle bulguları dikkatli yorumlamak önemlidir.
ALS’nin nedenleri hakkında bilinenler Erkeklerin, kadınlara göre ALS geliştirme olasılığı yaklaşık %20 daha yüksektir. Hastalığın vakalarının büyük çoğunluğunda (%90), ailede benzer bir durumun olmaması veya genetik bir nedenin tespit edilememesi söz konusudur. Kalan %10’luk kısımda ise hastalıgın ailesel geçişi veya genetik yatkınlık mevcuttur.
Hastalığın tetikleyicileri tam olarak bilinmese de, genetik faktörlerin yanı sıra çevresel etkenlerin de rol oynadığı düşünülmektedir. Son yıllarda araştırmacılar, böcek ilaçlarına maruz kalmanın hastalığı tetikleyip tetiklemediğini araştırıyorlar.
Bazı çalışmalar, böcek ilaçlarına maruz kalma ile ALS riskinde artış arasında bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ancak bu ilişkinin nedensel olup olmadığı henüz kesin olarak belirlenmemiştir.
Yeni çalışmanın içeriği ve bulguları Bu yeni çalışma, ABD’deki beş farklı çalışma, Kanada ve Fransa’yı kapsayan bir çalışma, İtalya’daki bir çalışma ve Avustralya’daki bir çalışma olmak üzere toplam sekiz farklı çalışmanın verilerini bir araya getirmiştir. Çalışma, iş yerinde böcek ilaçlarına maruz kalmanın ALS riskini artırıp artırmadığını araştırmıştır.
Sonuçlar, böcek ilaçlarına (fungisitler, herbisitler ve insektisitler) maruz kalan kişilerin, maruz kalmayanlara göre ALS geliştirme olasılığının %61 daha yüksek olduğunu göstermiştir. Böcek ilacı maruziyetinin, erkeklerde kadınlara göre daha belirgin bir şekilde ALS riskiyle ilişkili olduğu belirtilmiştir; ancak bu durumun biyolojik bir farklılığa mı yoksa ölçüm yöntemlerindeki eksikliklere mi bağlı olduğu kesin değildir.
Bu çalışma, tahmini olarak her 100.000 kişiden 8’inde görülen ALS vakasında, %61-%71 oranındaki artışın küçük bir hasta grubuna denk geldiğini göstermektedir. Ancak bu sayılar, ALS’in aileler ve toplumlar üzerindeki yıkıcı etkisini tam olarak yansıtmamaktadır. Şu anda bu hastalığa karşı kesin bir tedavi bulunmamaktadır.
Dikkat edilmesi gereken noktalar Bu çalışma, büyük bir örneklem üzerinde değerlendirme yapma imkanı sunarak, böcek ilacı ile ALS arasındaki ilişkiyi daha geniş bir perspektiften ele almıştır. Ancak farklı çalışmalardan elde edilen verilerin birleştirilmesi, bazı tutarsızlıkları da beraberinde getirebilir. Bu nedenle sonuçların yorumlanmasında dikkatli olmak önemlidir.
Çalışmaya dahil olan bazı araştırmalar, baş travması veya diğer toksinlere maruz kalma gibi başka risk faktörlerinin de ALS ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak bu çalışma, böcek ilacı maruziyetini diğer risk faktörlerinden tamamen ayırmamıştır. Bu durum, bir kişinin ALS geliştirmesinde böcek ilacının ne kadar etkili olduğunun kesin olarak belirlenmesini zorlaştırmaktadır.
Çalışmaya dahil edilen bazı araştırmalar, Vietnam Savaşı sırasında ABD tarafından kullanılan bir herbisit olan “Agent Orange”a maruz kalmayı da değerlendirmiştir. Bu tür bir maruziyetin, tipik iş yerinde yaşanan böcek ilacı maruziyetinden farklı olabileceği unutulmamalıdır.
Çoğu çalışma, katılımcıların kendi bildirimlerine dayanarak maruz kalma düzeylerini belirlemiştir. Bu durum, sonuçları etkileyebilecek bir yanlılığa (recall bias) yol açabilir. ALS tanısı konmuş veya böcek ilacı ile hastalığın ilişkisi olduğuna inanan kişilerin, maruz kaldıkları ilaçları daha iyi hatırlama ve bildirme olasılığı daha yüksektir.
Sonuç olarak Bu çalışma, iş yerinde böcek ilaçlarına maruz kalmanın ALS riskini artırdığına dair önemli kanıtlar sunmaktadır. Bu bulgular, hangi kimyasalların veya böcek ilacı içeriklerinin sorumlu olabileceğini ve riskin doza bağlı olup olmadığını anlamak için daha fazla araştırmanın yapılması gerektiğini göstermektedir.
ALS riskinin, genetik faktörler ve çevresel etkenlerin karmaşık bir etkileşimiyle şekillendiği düşünülmektedir. Bir kişinin maruz kaldığı risk faktörlerinin zaman içinde nasıl biriktiği ve etkileşimde bulunduğu da önemli olabilir. Örneğin, günde böcek ilaçlarına maruz kalan, aynı zamanda diğer toksinlere de maruz kalmış, baş travması geçirmiş ve genetik yatkınlığı olan bir kişi daha yüksek risk altında olabilir.
Bu durum, “çok adımlı hastalık gelişimi modeli” olarak bilinir ve bir kişinin kişisel risk profilinin kesin olarak belirlenmesi şu anda mümkün değildir. Daha fazla kanıt, düzenleyicilerin ve işverenlerin güvenli maruz kalma düzeyleri hakkında daha iyi kararlar almasına ve potansiyel riskleri azaltmaya yönelik stratejiler geliştirmesine yardımcı olacaktır.
Bu makale, Creative Commons lisansı altında The Conversation’dan alınmıştır. Orijinal makaleye şeklinde ulaşılabilir.
