27 Ağustos’ta başlatılan küresel bir girişim, ülkelerin mpox salgınlarına müdahale ederken aşıya erişimini sağlamak amacıyla uzun vadeli bir mekanizma oluşturuyor. Bu yeni küresel mpox aşısı stoğu, tüm ülkelerin erişebileceği bir kaynak olup, Aşı İttifakı (Gavi) yönetim kurulu tarafından 2025 yılında onaylanmış ve Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG) tarafından finanse edilerek koordine ediliyor. ICG ortakları arasında Kızılhaç ve Kızılay, MSF (Sınır Tanımayan Doktorlar), UNICEF ve Dünya Sağlık Örgütü bulunuyor.
Bu girişim, 2024 yılında yaşanan son mpox salgını sırasında oluşturulan Erişim ve Tahsis Mekanizması’na dayanıyor ve ülkelerin aşıları zamanında ve eşit şekilde almasını sağlayarak salgınlara hızlı müdahale edilmesine olanak tanıyor. Mpox, dünya genelinde salgınlara neden olmaya devam ediyor; bildirilen vakaların üçte ikisi Afrika bölgesinde gerçekleşiyor. 2022’nin başından itibaren 145 ülke ve bölgede 190.683 vaka ve 529 ölüm bildirilmiş durumda. Mpox, öncelikle insanlar arasındaki yakın temas yoluyla yayılan bir viral hastalıktır; hayvanlardan insanlara bulaş da özellikle Afrika’nın bazı bölgelerinde devam etmektedir. Mpox, özellikle çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi hastalığa neden olabilir. Aşılar, enfeksiyon ve şiddetli hastalık riski altındaki kişileri koruyarak mpox salgınlarını daha hızlı kontrol altına almaya, hastalıklara yakalanmayı önlemeye ve hayat kurtarmaya yardımcı oluyor.
Ortaklardan yapılan açıklamalar:
Gavi Aşı İttifakı CEO’su Dr. Sania Nishtar: “2022 mpox salgını sırasında, düşük gelirli ülkeler aşıya erişimde geride kaldı ve bu global kamu hizmetinin ihtiyaç duyanlara ulaşmasını sağlayacak bir mekanizmaya ihtiyaç olduğu açıkça görüldü. Gavi’nin yaklaşımının temelinde, ülkenin ihtiyaçlarına daha duyarlı olmak yer alıyor; her ülkenin, en çok ödeme yapabilenler değil, hayat kurtarmak için bu aracı kullanabilmesi gerekiyor. Bu nedenle Gavi, 2024’teki küresel mpox acil durumuna hızlı aşı erişimi sağlamak için İlk Müdahale Fonu’nu kullandı ve yönetim kurulumuzun uzun vadeli bir stok oluşturmak üzere ICG ortaklarımız tarafından yönetilecek bir küresel stok oluşturmasına karar verdi. Umudumuz, bu stok dünyanın bu ölümcül hastalıktan korunmasına yardımcı olacaktır.”
IFRC Genel Sekreteri ve CEO’su Jagan Chapagain: “Mpox korkunç bir hastalıktır; bu nedenle kontrol altına alma mücadelesinde önemli bir adım atmış olmaktan memnuniyet duyuyorum. İhtiyaç duyan herkes için aşıya erişim kesinlikle hayati önem taşıyor. Bu küresel koordinasyon mekanizması ve aşı stoğu, aşıların en çok risk altında olan insanlara ve topluluklara, ihtiyaç duydukları zaman ve yerde ulaşmasını sağlayacak.”
MSF Uluslararası Tıbbi Koordinatörü Dr. Daniela Garone: “MSF, Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG) bünyesinde bir küresel mpox aşı stoğunun oluşturulmasını memnuniyetle karşılamaktadır; bu mekanizma, talebe ve salgınların kontrol altına alınmasındaki etkiye göre eşit dağıtım ilkesine dayanmaktadır. Mpox’un farklı varyantlarının farklı popülasyonları etkileyen karmaşık yapısı, şimdi ülke, bölgesel ve küresel mekanizmaların yanı sıra hastalık programları, sağlık yöneticileri, toplumlar ve kamu sağlığı ortakları arasında yakın bir işbirliği gerektirmektedir.”
UNICEF Direktörü Catherine Russell: “Mpox, çocuklar için yıkıcı olabilir; sadece fiziksel etkileri değil, aynı zamanda izolasyon nedeniyle ortaya çıkan damgalanma, eğitimde aksamalar ve korku da çocuklar üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. Bu önemli girişim, riski altındaki çocuklara, ailelere ve topluluklara aşıları hızlı bir şekilde ulaştırmamıza yardımcı olacaktır.”
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus: “Mpox aşı stoğunun oluşturulması, mpox salgınlarına müdahale konusunda daha sürdürülebilir ve eşitlikçi bir yaklaşım için önemli bir adımdır. Uzun vadeli bir stok oluşturmak, diğer acil durumlar için kanıtlanmış başarılı bir yöntemdir; bu sayede ülkelerin ihtiyaç duyduklarında aşıları daha hızlı alabilmesi, hayat kurtarılması ve salgınların yayılmasının engellenmesi mümkün olacaktır.”
Düzenleyicilerin Dikkatine:
Mpox:
Mpox, öncelikle insanlar arasındaki yakın temas yoluyla yayılan bir viral hastalıktır. Hastalık, erkekleri, kadınları ve çocukları farklı bağlamlarda etkileyebilir ve bazı durumlarda ciddi komplikasyonlara ve ölüme yol açabilir.
Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG) Aşı Tedarikinde:
ICG, 1997 yılında Afrika’da yaşanan menenjit salgınları sonrasında kurulmuş ve salgınlar sırasında ülkelerin acil durum aşı ve antibiyotik tedariki konusunda koordinasyonu sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Salgınların öngörülemeyen doğası nedeniyle, zamanında aşılama ile hastalığın yayılması kontrol altına alınabilir.
ICG’nin temel görevi, salgınlar sırasında koliya, menenjit, sarı humma ve Ebola virüs hastalığı için lisanslı aşıların sağlanmasını sağlamak ve eşit erişimi sağlamaktır. ICG mekanizması, aşaların acil durumlarda en çok ihtiyaç duyulan yerlerde etkili bir şekilde kullanılabilmesi için zamanında ve hedefe yönelik dağıtılmasını amaçlar. ICG, küresel acil durum aşı stoklarını yönetir ve ortaklarla, donörlerle ve üreticilerle işbirliği yaparak stokların büyüklüğünü ve içeriğini belirler; böylece acil durumlarda yeterli miktarda aşı bulunabilirliğini sağlamayı hedefler. 2024 yılında DSÖ ve ortakları, mpox aşıları için geçici bir Erişim ve Tahsis Mekanizması oluşturmuştur. Bu uzun vadeli ICG, başlatılan çalışmaların devamını sağlayacaktır. 2025 yılında Gavi Yönetim Kurulu, mpox’u dahil etmek üzere uzun süredir var olan ICG mekanizmasının bir parçası olarak küresel mpox aşı stoğunun oluşturulmasını ve finansmanını resmen onaylamıştır.
